و ابن حجر ، و سيوطى ، و يافعى صريحا ، و ذهبى بتقريب نوشته‌اند « 1 » ، « و انصرف فى اواخر عمره عن الاشتغال بالمطالب الحكميّة و اخذ فى مراسم العبادة - و التّلاوة ، و تعليم القرآن المجيد ، و امثال ذلك فى محوّطة تبريز كما كان ذلك دأب كثير من العلماء المغتنمين لبقيّة عمر هم العزيز » از مقدّمهء شرح حكمة الاشراق « 2 » و قرائن ديگر مستفاد مىشود - كه قطب الدين پس از برگشتن از سفارت مصر ( سال 681 ) تا آن زمان ( زمان تصنيف كتاب - سال 695 ) از همه چيز منصرف بوده و همه بگوشه‌نشينى ، و عزلت و عبادت گذرانيده است ، ولى از تواريخ تصنيفات وى بدست مىآيد - كه قطب الدين سالهاى آخر عمر ( قريب 16 سال ) اكثر يا همهء اوقات به كار تصنيف مىپرداخته ، روابط خويش را با امراء قطع نكرده ، و ديباچهء كتابهاى خود را بىاستثناء بنام آنها موشّح ساخته است ، « و كانت وفاته فى سنة عشر و سبعمائة » بدون هيچ اختلاف ، و جملهء : سنة سبع و عشر و ستمائه ، در تاريخ گزيده « 3 » مسلّما از اغلاط نساخ است ، چه هم آنجا وى را معاصر اولجايتو ( 703 - 716 ) دانسته است ، « بعد وفاة مولانا المحقّق

--> ( 1 ) - از اين جمله كه سابقا نقل كرديم « و در سى سالگى » ( يعنى مصنف كتاب در سى سالگى ) « ارادة خرقه پوشيد از ملك المشايخ محيى الملّة و الدين احمد بن على بن ابى المعالى روح اللَّه رمسه » معلوم شد كه چون ولادت مصنّف در 634 بوده وى در 664 با محيى الدين مذكور ملاقات كرده ، و باز از اين جمله كه گويد : « مؤلّف كتاب » ( يعنى درّة التاج ) « بعد از مفارقت خدمت و صحبت شيخ محيى الدين روّح اللَّه رمسه از خدمت شيخ صدر الدين قونوى رضى الله عنه تربيت يافت » ( قطب چهارم - باب دوّم - فصل دوّم ) صريحا مستفاد مىشود كه وى قونوى را بعد از محيى الدين ( يعنى بعد از 664 ) ملاقات نموده ، در صورتى كه يك سال پيش يعنى در 663 صدر الدين قونوى وفات كرده بوده است ، و اين تناقض به دو وجه رفع مىشود : يكى اينكه گفتهء مصنّف را « در سى سالگى » تقريبى بگيريم ، دوم اينكه : ولادت او را چند سال پيش از 634 كه قول مشهور است فرض كنيم ، و چون بر فرض اخير جز گفتهء كازرونى قولى ديگر نيست پس ولادت قطب الدين بگفتهء : كازرونى در حدود 620 و عمر او هنگام رحلت قريب نود سال بوده است . ( 2 ) - چاپ تهران ص 7 . ( 3 ) - چاپ عكسى ص 809 .