مستبعد است « 1 » ، بعلاوه سعدى در ده سالهء اوّل - يا دوّم قرن هفتم ، و بنا بر مشهور در 580 متولّد شده ، و قطب الدين در 634 ، و اگر سعدى خواهرزادهء قطب الدين باشد لازم مىآيد كه خواهرزاده از دائى خود سى سال ( بلكه 54 سال ) بزرگتر باشد ، و اين از عادت بدور است ، امّا ملاقات اين دو نفر با هم بروايت روضات الجنات در باب محمود « 2 » - و امين احمد رازى در تذكرهء هفت اقليم نيز تأييد مىشود ، و عين روايت هفت اقليم « 3 » اينست : آورده‌اند كه مولانا قطب الدين با شيخ بتماشاى مسجدى كه يكى از اتابكان فارس عمارت مىكرده رفته‌اند ، قضا را در آن وقت اندك گلى بر رخسار پادشاه كه هنوز بعقدهء كسوف خطّ مبتلى نگشته بود رسيده ، مولانا خواند كه : يا ليتنى كنت ترابا . - پادشاه پرسيد كه چه خوانده شد ، شيخ سعدى جواب داده كه : يقول الكافر يا ليتنى كنت ترابا . نگارنده گويد : ظاهرا در همين اوقات اين شعر را گفته بوده است : ايا ربّ تخلق ما تخلق الخ و اينكه گويد : يك چند پى زمرّد سوده شديم الخ نيز اشاره به همين روزگار است ، « ثم قال » الكازرونى « و قد صحب القطب المذكور

--> ( 1 ) - چنانچه اين حكايت بدقّت مطالعه ، و با اخلاق مردم سنجيده شود ، كسب معاش بدين گونه بسى دشوار ، و از يك نفر دانشمند مسلمان هم بعيد است ، بخصوص از مصنّف ، - چه مسافرت او از 671 شروع شده و بسفارت مصر ( سال 681 ) بپايان رسيده است ، وى از مشاهير درباريان ايلخانى بوده ، و از ممالك ايلخانى هم بيرون نرفته - همه جا با مردمان نامى محشور بوده است . ( 2 ) - ص 753 - 754 مطابق ج : 4 ص 214 - 215 ، ولى صاحب روضات در اينجا مصنّف را معاصر سعد بن زنگى بن مودود ( 599 - 623 ) و همو را ممدوح سعدى پنداشته ، و اين هر دو اشتباه است ، چه سعدى با ابو بكر بن سعد ( 623 - 658 ) معاصر بوده ، و ممدوح او سعد پسر همين ابو بكر ( متوفّى 658 ) است ، و در زمان سعد بن زنگى سعدى طفل بوده ، يا در بغداد مىگذرانده است ، بعلاوه معاصر بودن قطب الدين كه يازده سال پس از سعد بن زنگى متولد شده - با سعد مذكور غير ممكن است . - و نيز قاموس الاعلام تركى ( ص 3673 ) مصنّف را معاصر شيخ سعدى معرفى نموده است . ( 3 ) - نگاه كنيد بكتاب مزبور بمبحث فضلاء شيراز مطابق ص 178 نسخهء كتابخانهء مدرسهء سپهسالار .