و در استثنائيات نقيض مقدّم را - استثناء نكنند ، بس جايز باشذ - كى استنتاج كنند از دو مقدّمهء كاذبه - يا از كاذبه و صادقه نتيجهء صادقه را ، جنانك كلّ انسان حجر - و كل حجر حيوان ، - يا كلّ انسان جسم - و كلّ جسم حيوان ، كى منتج كلّ انسان حيوان است . و جون كبرى در دو ضرب اوّل از شكل اول كاذب باشد بالكل به آن معنى - كى جزوىّ نيز صادق نباشذ استنتاج صادق نتوان كرد - الا از دو كاذب ، جنانك : از مثال اوّل معلوم شذ . و امّا از صادقه - كى صغرى باشذ ، و كاذبه بالكل - كى كبرى باشذ محال باشد - كى نتيجه صادق حاصل شود . - و الّا ضدّ ان بر صدق جمع شوند ، از براى آنك كبرى كاذبه « 1 » بالكل را ضد صادق شود ، و با صغرى صادقه ضدّ ان نتيجه دهذ ، بس اگر آن نتيجه صادق شود ضدّ ان صادق شوند ، و آن محال است . - و مثال كلّ ج ب بر آن تقدير - كى صادق باشذ . و كلّ ب ا بر آن تقدير - كى كاذب باشذ بالكل - و دعوى آن است كه « 2 » اين جنين قياس بضرورت منتج كاذبى باشذ « 3 » ، - جه اگر كلّ ج ا صادق باشذ - لازم « ( آيذ ) » كى صادق شوذ « 4 » با آن لا شيء من ج ا . - جه كبرى كاذبه - بالكلّ را صدق ضدّ - كى لا شيء من ب ا است لازم است ، و او با صغرى منتج لا شيء من ج ا است . تعليم نهم در اكتساب قياس و آن را اكتساب مقدمات ( « نيز » ) گويند « 5 » . امّا اكتساب قياس از حمليات اقترانىّ بتحليل حدّى المطلوب باشد - بذاتيات ايشان و عرضيات ايشان ، و معروضات ايشان : خواه لازم و خواه مفارق ، آنگاه طلب وسطى كى اقتضاء تأليفى « 6 » منتج كند ميان ايشان : ايجابىّ - يا سلبىّ . و طريق بأو

--> ( 1 ) - كابه - م . ( 2 ) - آن است نفى - اصل . ( 3 ) - باشند - اصل - م . ( 4 ) - شود باشد م . ( 5 ) - خوانند - م . ( 6 ) - تأليف - م .