و محمول بجاي مادّهء قضيّه‌اند ، و نسبت بجاى صورت و لفظى كى دالّ باشد بر آن آن را رابطه خوانند ، و او ضروريست ، جه بىتصور رابطه حكم حاصل نشوذ ، و اگر جه تصور طرفين باشد ، الا آنك در بعضى لغات من حيث اللّفظ اندازند ، بسبب دلالت قرينه « 1 » برو ، من حيث المعنى ، و رابطه در معنى اداة است ، جه معنى [ او ] در اجزاء قضيه حاصل مىشود ، الا آنك بسيار باشذ كى تعبير از او بصيغت فعلى كند ، جون : كان ، و يكون ، از كلمات وجودى ، و آن را رابطهء زمانى خوانند ، يا اسمى جون ضميرى كى مستتر باشذ در محمول ، يا بارز ، و عايد بموضوع ، و ضميرى كى متوسّط باشذ ميان موضوع و محمول نكره ، جون زيد هو رجل يا حرفى جون متوسط ميان ايشان وقتى كى محمول معرفه باشد ، جون زيد هو الرجل و بدانك رابطه غير ضميرى است كى متضمّن است در كلمه و اسم مشتق ، جه آن ضمير اسم است ، و رابطه در معنى اداة ، بس اگر گويند زيد يكتب او كاتب حق او آن باشد كى گويند زيد هو يكتب ، زيد هو كاتب . جه يكتب ، و كاتب ، بذات متعلّق باشذ به اسمى كى متاخّر ازيشان باشذ ، نه به اسمى متقدّم ، جه در عربيت فاعل بر فعل مقدم نشوذ بس ايشان جون خبر مبتدا افتند ، در ارتباط بمبتدا محتاج باشند برابطهء ديگر ، غير آنك ايشان بر آن مشتمل‌اند ، جه ايشان بجاى اسمى جامد افتاده‌اند ، و فعل با فاعل بمنزلت جيزى مفرد ، كى مربوط شوذ بمبتدا بواسطهء ديگر ، غير آنك فعل بواسطهء آن بفاعل مرتبط باشد . و قضيهء حملى اگر موجّه نباشد ثلاثى باشد اگر رابطه مذكور باشد ، و ثنائى اگر مذكور نباشد ، خواه مستتر باشد در محمول ، و خواه محذوف و بدانك نسبت احد طرفى القضيه الى الآخر بموضوعيّت ، غير نسبت

--> ( 1 ) - بسبب آنكه دلالت قربته - م .