« صدور و افاضه و جعل و ايجاد را بر سه معنى اطلاق كنند : اوّل جاعليت اضافى . . . دوّم حيثيت جاعليت حقيقى . . . و اين جاعليت حقيقى مبدأ جاعليت اضافى است و متقدّم بر آن به دو مرتبه . چه اين جاعليت اصل وجود و منبع تقرّر مجعول و از مراتب سابقه بر ذات مجعوليت و جاعليت اضافى فرع تحقّق مضافين و مراتب سابقه در كتاب افق مبين شمرده شده است . » « 1 » 4 - 5 ) ذيل تقويم الايمان شمارهء ( 1 - 12 ) گذشت . 5 . ايماضات و تشريقات : 5 بار بدان اشاره شده است : 5 - 1 ) استحالهء صدور كثير از واحد : « و نيز به قوّت ضابطهء حيثيات كه در كتاب ايماضات و تشريقات - بفضل اللّه سبحانه - تأسيس و تمهيد كرده‌ايم ، معلوم آمده است كه اگر لا صدور « ج » مثلا كه نقيض صدور است من سبيل حمل المواطاة به حسب واقع مستلزم عدم صدور « ج » كه نقيض اوست من سبيل حمل الاشتقاق در واقع نيست . امّا لا صدور « ج » به حسب حيثيتى بعينها و مرتبتى بخصوصها در قوّت عدم صدور « ج » از آن حيثيت و در آن مرتبه و مستلزم آن هست ؛ و صدور « ب » مثلا لا صدور « ج » است . پس اگر « ب » و « ج » در يك مرتبه و از يك حيثيت صادر شوند ، لا محاله صدور و عدم صدور كلّ منهما در آن مرتبه و از آن حيثيت لازم خواهد آمد . » « 2 » 5 - 2 ) اثبات صور نوعيه و عقول مفارقه : « و در كتاب ايماضات و تشريقات جمع بين المذهبين اختيار نموده ، به اصول حكمت نضج يافتهء يمانى برهان اقامت كرده‌ايم بر صورت نوعيهء منطبعهء جوهريه و بر آنكه به ازاى هر نوعى از انواع جسمانيهء فلكيات و عنصريات ، عقلى قاهر مفارق عوالم احياز و اوضاع در عالم انوار عقليه ثابت و متحقّق است كه صورت نوعيهء جوهريهء منطبعه ظلّ ذات اوست

--> ( 1 ) . اثر حاضر ، صص 95 - 94 . ( 2 ) . همان ، صص 51 - 50 .