از آن باشد كه سكر عالم طبيعت بر ما غالب است و از عالم خويش مشغوليم و چون اين شواغل بر خيزد ، آن كسى كه كمال دارد ، لذّتى يابد بىنهايت به مشاهدت واجب الوجود و ملاء اعلى . . . » . « 1 » « . . . و امّا بدبختان متألّم شوند به جهل مركب ايشان و آن ، آن است كه اعتقاد حق ندارند و نقيض آن اعتقاد كرده باشند . . . » . « 2 » امكان اشرف « . . . بدان كه چون ممكن خسيس موجود شود بايد كه ممكن شريف پيش از آن موجود شود . . . » . ( مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ؛ پرتونامه ، ص 45 ) « . . . و من القواعد الاشراقيّة انّ الممكن الاخسّ اذا وجد فيلزم ان يكون الممكن الاشرف قد وجد . . . » . ( مجموعهء مصنّفات ، ج 2 ؛ حكمة الاشراق ، ص 154 ) « امكان اشرف » ، يعنى امكان و احتمال وجود چيزى كه برتر است و در اصطلاح حكما ، يعنى اينكه عقل سليم و فطرت پاك ، گواهى مىدهد به اينكه در صورت نبود مانع ، وجود موجود خسيس خود ، دليل امكان وجود موجود شريف و تقدّم وجود اوست . اين امكان موجود شريف را ، « امكان اشرف » گفته‌اند ، و حكماى قديم بدان معتقد بوده‌اند و در حكمت اشراقى و مخصوصا در فلسفهء سهروردى به صورت قاعده‌اى كلّى در آمده است و آن را « قاعدهء امكان اشرف » ناميده‌اند . اين قاعده ، در فلسفهء اشراق جايگاه خاصّى دارد و مطالب مهمّى را به وسيلهء آن اثبات مىكنند از جمله : 1 . صدور بدون واسطهء عقل اوّل ( نور اقرب ) از ذات حق و تقدّم وجودى او بر ساير موجودات ممكن .

--> ( 1 ) مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ؛ پرتونامه ، ص 67 . ( 2 ) مجموعه مصنّفات ؛ الواح عمادى ، ص 174 .