سيد محمد خالد غفارى

13

فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى )

مقدمهء مؤلف شخصيت عظيم و كم نظير شيخ شهاب الدّين يحيى بن حبش بن اميرك سهروردى ملقّب به « شيخ اشراق » و تأثير شگرف او بر روند فكر فلسفى ، بويژه در جهان اسلام و پىريزى مكتبى گسترده و عميق كه فرهنگ و حكمت ايران باستان و يونان قديم را با فقه و عرفان اسلامى پيوند داد و استدلال و نظر را به يارى ذوق و شهود درونى قداست و حرمت بخشيد و حكيمان متألّه و عارفان فرزانه را دست در دست هم نهاد ، چيزى است كه طالبان علم و معرفت را خاضعانه به تكريم و تعظيم او وامىدارد و به مطالعه آثارش بر مىانگيزد . كتاب حاضر مجموعه‌ايست از اصطلاحات فلسفى و منطقى و اشراقى - عرفانى آثار غير رمزى شيخ اشراق همراه با تعاريف يا توصيفهاى كه خود او از اين اصطلاحات به دست داده است و شرحى كه اين جانب از اين تعاريف به عمل آورده‌ام كه در مجموع فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق را تشكيل داده است ، امّا اهدافى كه در تدوين اين مجموعه مدّ نظر بوده است : 1 . بعضى از نظريّات فلسفى و ديدگاههاى اشراقى شيخ ، در آثارش پراكنده شده و به صورت منسجم در يك جا نيامده است و نيز گاهى در اين آثار با سيرى تكاملى از آرا و عقايد او مواجهيم ، جمع‌آورى اين نظريّات پراكنده در زير يك اصطلاح و استخراج حاصل و نقاوهء رأى و نظر ايشان ، يكى از اهداف تدوين اين مجموعه بوده است . 2 . حدود نيمى از آثار شيخ اشراق به زبان فارسى است كه در حدّ خود از شيواترين و شيرين‌ترين آثار نثر فارسى درى به شمار مىآيند و در عين آنكه منبعى سرشار از اصطلاحات فلسفى و عرفانى به اين زبان‌اند ، نمايانگر توانايى و قدرت زبان فارسى در بيان مقاصد فلسفى و منطقى و عرفانى نيز هستند ؛ تهيه مجموعه‌اى مدوّن از اين تعابير و اصطلاحات شيرين فارسى ، خدمتى به زبان فارسى و تأمين مرجعى براى پژوهندگان و