نمط الهى و نهج سلوكى - تا آنجا كه او اطلاع دارد - كتابى شريف‌تر و بزرگ‌تر و گرانبهاتر از آن شناخته نشده است . شيخ خود سفارش مىكند كه « در اثناى قرائت حكمة الاشراق نيكوست كه مريد رسائل رمزى را كه مبادى اصلى حكمة الاشراق را براى او متصوّر مىكند مطالعه كند . . . » . قطب الدين هم مىگويد : « از آنجا كه اين كتاب ميدان و جولانگاه اهل بحث و كشف است ، دريغم آمد كه بدايع آن كه مغز علم و حكمت و خلاصهء سير و سلوك است در پردهء ابهام و پوشيده از افهام بماند . از اين روى مصمّم شدم كه شرحى بر آن بنگارم تا دشوارىهاى لفظ را آسان سازد و نقاب از صورت معانى آن براندازد . . . » به هر حال شيخ اشراق يا شيخ مقتول يا شيخ شهيد كه گويى پس از قتل او متأخّران با افزودن كلمهء « مقتول » و « شهيد » به اوّل نام او از روح وى عذر خواهى كرده و غبار الحاد و تكفير از اندام او برافشانده‌اند ، يكى از برجسته‌ترين چهره‌هاى تاريخ حكمت اسلامى و فرهنگ ايران است چه از لحاظ قدرت تفكّر و ارزش انديشه و نظام فكرى و چه از جهت زيبايى كلام و توجّه به زبان فلسفى به عنوان مركب عالىترين انديشه‌هاى اشراقى و عرفانى كه در ذات خود از هر گونه تعيّن صورى و لغوى آزاد است و فقط با كنايه و استعاره مىتوان توسّط كلمات محدود به معانى بى حدّ و حصر آن اشاره كرد . او برخى از برجسته‌ترين آثار فلسفى خود را به زبان عربى به وجود آورد و نثر فلسفى او از لحاظ زيبايى صورى كم نظير است . او به زبان فارسى هم عشق مىورزيد و كتب و رسايلى هم به اين زبان تدوين كرده كه در ميان متون فلسفى فارسى از لحاظ دقّت بيان و تنوّع رموز و استعارات و سلاست و روانى سبك شايد بىنظير باشد . با آنكه آثار عربى وى ، مخصوصا شاهكارهاى بزرگ او از قبيل حكمة الاشراق و هياكل النّور در موطن اصلى او ايران و در ديگر كشورهاى اسلامى نهايت شهرت را داشته ، آثار فارسى او در طى قرون به تدريج به فراموشى سپرده شده بود . همهء آثار عربى و فارسى او در سه جلد بين سالهاى 1355 - 1356 به نام مجموعهء مصنّفات شيخ اشراق در انجمن اسلامى حكمت و فلسفهء ايران به تصحيح و تحشيه و مقدّمهء آقاى دكتر سيّد حسين نصر و با مقدّمه و