سيد محمد دامادى
455
شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى )
و آهنگ عربى به طور خوش نشين در فارسى پذيرفته باشند . باز هم تأكيد مىكنم كه حرف آخر اين قبيل كلمات خواه اصلش در عربى مقصور يا ممدود باشد - در قديم كه به صورت ياء كتابت مىشده - همچنان با ياء هم تلفّظ مىشده است . عينا مثل ياء ممالهء وسط كلمات از قبيل « ايمن ، ليكن ، سليح ، ركيب » و امثال آن به همين آهنگ كه هم اكنون در دو مصراع معروف « دنيى آن قدر ندارد كه بر او رشك برند . » « سعدى » و « موسييى با موسييى در جنگ شد / مولوى . » و نظاير آن تلفّظ مىكنيم ، و از اين جهت در نوشتههاى قديم بسيار ديدهايم كه در كتابت ياء مفرد و ياء متّصل به آخر اين نوع كلمات هم ، مخصوصا دو نقطه گذاردهاند كه علامت تسجيل تلفّظ ياء است ، نه اين كه همه را به صورت ياء بنويسند و با الف تلفّظ كنند چنان كه در كتابت و قراءت فارسى امروز معمول شده و كار خواندن و نوشتن اين قسم كلمات را براى نوآموزان ، دشوار كرده است . پرواضح است كه بايد حتّى الامكان صورت خطّ با تلفّظ هم آهنگى داشته باشد . يعنى كلمه را همانطور كه مىنويسيم ، بخوانيم و همانطور كه مىخوانيم ، بنويسيم . بنابراين من معتقدم كه در رسم الخطّ امروز هم ، كلمات عربى مختوم به الف مقصوره را همانطور كه تلفّظ مىشود و در خطّ قديم فارسى هم ، معمول بوده است ، با الف كشيده بنويسند . مخصوصا در مواردى كه اگر رسم الخطّ مشهور عربى را مراعات كنند ، موجب التباس و اشتباه مىشود نظير « مقتضى ، مقتضا » و « مدّعى مدّعا » و « مقوّى ، مقوا » و امثال آن كه در استعمالات فارسى فراوان است . امّا در خصوص كلمات متشابه از قبيل « هوا » ى مورد بحث ، و « غنا » با كسر غين به معنى خوانندگى و تغنّى كه اصلش در عربى « غناء » با الف ممدوده است ، و كلمهء مشابه آن به معنى بىنيازى كه اصلش در عربى « غنى » با الف مقصوره است ، و همچنين امثال كلمهء « على » به ضمّ عين و « علا - علاء » به فتح عين به معنى رفعت و بلندى و « سوى » با كسر سين مرادف « غير » به معنى استثناء و « سوا - سواء » با فتح سين به معنى تساوى و برابرى ، و نظاير اين طور كلمات كه با اختلاف حركت ، گفته مىشود . امّا چون شكل و حركت زير و زبر نمىگذارند ، مىتوان آن را جزو كلمات متشابه محسوب داشت ، قاعده اين است كه آن را كه در اصل با الف ممدوده باشد ، در فارسى به صورت الف كشيده بنويسند و آن را كه اصلا با الف مقصوره است ، به صورت ياء بنويسند . و