سيد محمد دامادى
104
شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى )
يادداشتها و مشخّصات منابع - ديوان جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق ص 208 جمال الدّين ، ظاهرا لقبى است كه به حسب معمول روزگار زندگانى و به مناسبت مقام علمى و دينى كه خانوادهء او احراز كرده بود ، بر وى اطلاق كردهاند و بر اساس تحقيق منيفى كه مرحوم بديع الزّمان فروزانفر ( 1348 - 1278 ه ش ) به عمل آورده است ، القاب مضاف به « اسلام » از اواخر قرن چهارم ، متداول بوده است . [ مقدمهء ترجمهء رساله قشيريهء ص 14 ] و به هر حال از القاب تعظيمى و تعريفات منشيانه بشمار مىرود . - ديوان جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق ص 348 سُبحانَ مَنْ أنزلَ الدنيا مَنازِلَها * و ميّز النّاس مشنوءًا و مَوْموقًا فَعاقل فطن أعيت مذاهبه * و جاهل خرق تلقاه مرزوقًا كأنّه من خليج البحر مغترف * و لم يكن بارتزاق القوت محقوقًا هذا الّذى ترك الألباب حائرة * و صَيَّر العاقل النحرير زنديقًا ذكر اين نكته در اين جا خالى از فايدتى نمىنمايد كه در كتب لغتى كه نگارنده را بدان دسترس بود بدين نكته يعنى استعمال « لقى يلقى » در معنى « وجد يجد » اشارتى يافته نشد لكن در استعمالات عرب جاى به جاى اين معنى به چشم مىخورد ، ياقوت ، ابيات فوق را در معجم الأدباء [ ج 6 صص 207 - 206 مصر 1355 - 1357 ه ق در 20 جزء ] ضمن شرح حال كافى الكفاة أبو القاسم ، اسماعيل بن عبّاد ، ملقّب به « صاحب » بى آن كه به گويندهء آن اشارتى كند ، آورده است كه در عجز بيت دوّم ، ظاهرا « تلقى » در معنى « تجد » به كار رفته و بر اين تقدير « ه » مفعول اوّل و « مرزوقا » مفعول دوّم خواهد بود [ هر چند جايز است كه « مرزوقا » حال گرفته شود . ] و از آن جمله است استعمال اين فعل در بيت ذيل :