فصل بيست و هفتم سقوط آخرين پايگاه يهود قبل از خيبر 537 - در سال ششم هجرت پس از صلح حديبيّه و در زمانى كه مسلمانان در احرام بودند حجّ واجب شد . مورّخان وجوب حجّ را در اين سال دانسته‌اند و اين در حالى است كه رسول خدا ( ص ) در سال دهم هجرت حج را برگزار كرد . در توجيه همين امر و يا با استناد به آن ، نظريّهء اكثر فقها [ ى اهل سنّت ] آن است كه حج پس از حصول قدرت براى انجام آن يك واجب فورى نمى باشد و تنها اداى آن در طول مدت عمر واجب است . اما برخى از فقها بر اين عقيده‌اند كه بمجرّد حصول استطاعت به جاى آوردن حجّ به عنوان يك واجب فورى بر شخص واجب است . اين گروه در توجيه عمل رسول خدا ( ص ) نيز مىگويند پيامبر ( ص ) حج را تا سال دهم به تأخير انداخت بدان سبب كه وى تا قبل از سال دهم هجرت اصلا مستطيع نبود ، چرا كه هنوز قبل از سال نهم بتها وجود داشتند و آن حضرت نيز به تبليغ رسالت خود و بيان احكام شريعت مشغول بود تا زمانى كه آيهء اكمال دين « 1 » نازل شد و پيامبر اكرم ( ص ) فرايض دينى را به صورت خلاصه براى

--> ( 1 ) مقصود از اين ، آيهء سوم سورهء مائده است كه پس از تبليغ فرمان خداوند در نصب على ( ع ) به مقام خلافت رسول در جريان حجة الوداع نازل شد و مىفرمايد : « امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خويش را بر شما تمام كردم و اسلام را به عنوان دين برايتان پسنديدم » . - م .