سمت‌گيرى به سوى خير و سعادت دست يافت ؛ و البتّه اين حكم بر پايه‌هاى ثابتى از ايمان استوار نشده و خالى از توهّمات و عقيده‌اى دور از تخيّلات غيرثابت و بىواقعيّت نبود . عقيدهء درست آن است كه اخلاق ثابتى را ايجاد مىكند و جامعهء نيكى را به وجود مىآورد كه با انگيزه‌اى از ايمان ثابت و مستحكم در طلب خير و سعادت است . 11 - اينك اين گشت و گذار را كه در طى آن از يونان و روم آغاز كرده و به سوى خاور نزديك و سپس خاور دور حركت كرديم به پايان مىبريم و متذكر اين حقيقت مىشويم كه در دوران قبل از مسيح و خاتم الانبياء محمد ( ص ) سرتاسر جهان در اضطراب پر دامنهء افكار و منازعات خصومت آميز غرق بود . در همان زمان كه بت‌پرستى عرصه را بر يگانه‌پرستى كه موسى و خلفاى او و نيز عيسى آورده بود و حواريّونش آن را بر دوش كشيدند تنگتر مىكرد ، خاور دور اساسا از وجود چنين دعوتهايى به وحدانيّت و يگانه‌پرستى خالى بود ؛ چه ، در آن جا آيين مجوسى ايرانيان ، بت‌پرستى هندو و ستم طبقاتى حاكم بود و در سرزمينهاى وراى آن ، پرستش افلاك و ستارگان و ارواح در چين خودنمايى مىكرد . بنابراين ، درآن زمان همهء جهان از تباهى انديشه ، فساد كردارها ، آشفتگى در داورى و حكومت ، قطع رابطه ميان حاكم و محكوم و تسلّط قدرتمندان بر ضعيفان موج مىزد و طغيان و سركشى اوج گرفته بود . بت‌پرستى در يونان و روم 12 - در كنار تسلّط چنين عقايدى بر شرق ، اروپا نيز در ظلمت بت‌پرستى غوطه‌ور بود . غرب اروپا ، منطقهء واندالها و ساكسونها ، در دوران قبل از مسيح در جاهليّت مطلق به سر مىبرد ، نه در آن‌جا هدايتگرى بود و نه راهنمايى . وضع زندگى آنان همانند زندگى برخى از قبايل غير متمدّن در نقاط دور و ناشناختهء آفريقا بود و هيچ تفاوتى ميان اين دو وجود نداشت مگر در رنگ پوست ؛ آنان سياهپوست