مسالك و ممالك و درياها و رودها و اخبار بلدان و غيره نوشته و نيز ابو عبد الله محمد ابن احمد جيهانى كتابى دربارهء وصف جهان و اخبار و عجائب آن و شهرها و ولايتها و درياها و رودها و مسكن اقوام و ديگر اخبار شگفت و قصه‌هاى ظريف تأليف كرده . كتاب المسالك و الممالك ابو القاسم عبيد الله بن عبد الله بن خردادبه در وقت حاضر از همهء اين كتابها ميان خاص و عام معروفتر است و هم محمد بن احمد بن نجم بن ابى عون دبير ، كتابى موسوم به النواحى و الآفاق و الاخبار عن البلدان و كثير من عجايب ما فى البر و البحر دارد و كسان ديگر كه نامشان نياورديم هر كدام رنجى برده و كوششى كرده‌اند و بسيار باشد كه يكيشان چيزى يافته كه ديگرى نيافته است . ما در اين كتاب و كتابهاى سابق خودمان كه اين هفتم آنست اخبار و عجائب جهان را با دلايل و براهين آن از عقل و خبر و ديگر مطالب مشهور ياد كرده و باقتضاى موضوع از اشعار براى آن شاهد آورده‌ايم . ما اگر چه روزگارمان از روزگار مؤلفان سلف مؤخر است اما اميدواريم كه در كار تصنيف از آنها وانمانيم . اگر آنها حق تقدم دارند ما نيز فضيلت و اقتدار داريم ، تواند بود كه خاطر ها توارد كند و بيك راه رود و باشد كه تأليف خلف از سلف نكوتر و پخته‌تر باشد كه تجربه آموخته و از خرده گيرى هراسان و از خطا گريزان است ، از اينجاست كه علوم پيوسته بسط يابد و نهايت ندارد ، كه خلف چيزها يابد كه سلف نيافته است و اين بىنهايت است و خدا عز و جل از اين خبر داده فرمايد : « و بالاى هر داننده‌اى دانائى هست » . ولى عادت بسيار كسان تكريم سلف و احترام كتب قديم و مدح گذشته و ذم موجود است و گرچه مؤلفات تازه فوائد بيشتر داشته باشد و بهرهء فزون‌تر دهد . ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ گويد كه وى كتاب منظم بر مطلب تأليف مىكرد و آن را بخويش منسوب مىداشت و كسى گوش بدان نميداد و سوى آن توجه