دارند . سرچشمهء اين رود از ناحيهء تبت است و ما بين سرچشمه تا تبت آبادى نيست و در مجاورت جزيرهء معروف بجزيرهء برهنگان كه از جزاير هند است به دريا ميريزد و طول بستر آن از آغاز تا انتها چهارصد فرسخ و بقولى پانصد فرسخ است . مقابلهء اسكندر پسر فيليپس با فور - پادشاه هند - بر ساحل همين رود بود و هندوان در اين باب اختلاف ندارند . و جز اين ، رودهاى بزرگ ديگر چون رودهاى ولايت اهواز كه مشرقان و دجيل و غيره است و رودهاى فارس و كرمان و هيرمند كه رود سيستان و غزنين و دوار و زابل و كابل و ناحيهء مكران است و رودهاى سند و هند و چين و كوهستان صغد و فرغانه و ديگر ممالك اطراف به اين دريا ميرسد . ذكر درياى دوم كه درياى رومى است درياى دوم كه رومى است ، درياى روم و شام و مصر و مغرب و اندلس و فرنگ و سقلاب و روميه و اقوام ديگر است . طول آن پنجهزار ميل و عرض آن مختلف است ، جائى هشتصد ميل و جائى هفتصد ميل و جائى ششصد ميل و كمتر و بيشتر از اين است . بمرور زمان خشكى به دريا و دريا به خشكى پيش رفته است . جمعى بر آن رفته‌اند كه طول اين دريا ششهزار ميل است و بيشتر عرض آن چهارصد ميل است . آغاز دريا خليجى است كه از درياى اقيانوس محيط جدا مىشود و بنام زقاق معروف است و ما بين طنجه و سبته از كنارهء افريقا و جزيرهء ام حكيم و غيره از سواحل اندلس است . عرض دريا در آنجا نزديك ده ميل است و جريان آن نمودار است و از آنجا تا محل وسعت و عظمت دريا نزديك سه روز راه است . از جمله رودهاى بزرگ كه به اين دريا ميريزد نيل است و آغاز آن از چشمه‌ايست كه از كوه قمر كه هفت درجه و نيم آن سوى خط استواست برون مىشود . اين مسافت معادل يكصد و چهل و يك فرسخ و يك سوم فرسخ است كه برابر با چهار