المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
32
التنبيه والإشراف ( فارسي )
حجاز است ، حد سوم آن ديبل ساحل منصورهء سند است و حد چهارم به اقليم هفتم در مجاورت چين پيوسته است و درازترين روز اين اقليم سيزده ساعت است . حد اقليم دوم درياى مجاور عمان تا شحر است و احقاف تا عدن تا جزاير زنگ و حبشان ، و درازترين روز آن سيزده ساعت و نيم است . حد اقليم سوم بسرزمين حبشه از مجاور حجاز است تا درياى شام كه ميان مصر و شام جاى دارد تا نيمه دريائى كه از سمت مغرب مجاور اندلس است و درازترين روز آن چهارده ساعت است . حد اقليم چهارم ثعلبيه است ، حد دوم آن وسط رود بلخ و حد سوم آن دوازده فرسخ آن سوى نصيبين در ناحيهء سنجار است و حد چهارم شش فرسنگ آن سوى ديبل در ساحل منصوريه سند است و درازترين روز آن چهارده ساعت و نيم است . حد اقليم پنجم درياى شام تا اقصاى سرزمين روم و مجاور تراكيه و ديار بر جان و سقلابيان و آبر است تا حدود سرزمين يأجوج و مأجوج تا حدود اقليم چهارم كه مجاور نصيبين است و درازترين روز آن پانزده ساعت است . حد اقليم ششم از چين تا حد اقليم پنجم تا درياى مجاور مشرق است و درازترين روز آن پانزده ساعت و نيم است . حد اقليم هفتم سرزمين هند است تا حد اقليم چهارم تا حد اقليم ششم و درازترين روز آن شانزده ساعت است . در كتاب مارينوس آمده كه مساحت اين اقليمها از لحاظ طول سى و هشت هزار و پانصد فرسخ و عرض آن هزار و هفتصد و هفتاد و پنج فرسخ است و جمعى از متقدمان و متأخران اين گفتهء مارينوس را رد كردهاند . مسعودى گويد : ميان حكماى اقوام از سلف و خلف در مساحت اين هفت اقليم و طول و عرض و ساعات روز و آغاز و انجام آن و اقوامى كه به دريا و خشكى در آن ساكنند اختلاف بسيار است و شرح بسيارى از آن را در كتابهاى سابق خويش آوردهايم . من اين اقليمها را در بيشتر از يك كتاب ديدهام كه برنگهاى گوناگون