المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
25
التنبيه والإشراف ( فارسي )
زير مسير خورشيدند از شدت گرما و كمى ترى بخلاف شماليان هستند و رنگهايشان سياه و ديدگانشان سرخ و نفوسشان وحشى است ، زيرا هوايشان سوزان است و بيش از آنچه بايد در رحم پرورش يافتهاند و از غلبهء بخار گرم و تر رنگهايشان سوخته و موهايشان پرچين شده است . موهاى افشان چنين است كه وقتى بگرماى آتش نزديك شود باندازهء نزديكى و دورى از آن منقبض شود يا بهم پيچد يا بهم چسبد . زمين چنان كه گفتيم بر دو قسم است : يكى مسكون و ديگرى نامسكون . قسمت آباد و مسكون زمين چندگونه است يكى با گرماى سخت ، و آن قسمتى است كه در سمت جنوب است زيرا خورشيد نزديك آن شود و هواى آن را سوزان كند و ديگر شمال است كه بسيار سرد است كه خورشيد از آنجا دور است . اما مشرق و مغرب معتدل است ، ولى اعتدال مشرق معروفتر و فضيلت آن بيشتر است . و آن قسم كه مسكون نيست نيز بر دو گونه است : يا به جهت دورى خورشيد سرماى آن سخت است و يا بسبب نزديكى خورشيد گرماى آن شديد است و جنبنده در آنجا بوجود نيايد و گياه نرويد . جائى كه به طرف شمال از خط معدل النهار شصت و شش درجه دور باشد در آنجا نشو و نما نباشد كه بسبب دورى خورشيد سرماى آن سخت باشد . و جائى كه عرض آن شصت و شش درجه و نه دقيقه باشد سال آنجا يك روز و شب باشد ، شش ماه روز باشد كه هيچ شب نباشد و شش ماه شب باشد كه هيچ روز نباشد كه شب آن بزمستان و روز آن بتابستان از ميان برود . و جائى كه به طرف جنوب از خط معدل النهار نوزده درجه دور باشد آنجا نيز بسبب نزديكى خورشيد و شدت گرما نشو و نما نباشد . مسعودى گويد : به نظر بطلميوس دور تر آبادى كه در جهت شمال هست جزيرهء معروف ثولى است كه در اقصاى درياى مغرب بناحيهء شمال است و عرض آن از معدل النهار به طرف شمال شصت و سه درجه است و هم اين را از مارينوس