از لحاظ سردى با آن همانند است و از لحاظ ترى و خشكى اختلاف دارد هوا كه مجاور آب است از لحاظ ترى با آن همانند است و از لحاظ گرمى و سردى با آن اختلاف دارد و آتش كه مجاور هواست از لحاظ گرمى با آن همانند است و از لحاظ خشكى و ترى اختلاف دارد . سال نيز چنين است كه چهار قسم است : يك قسم بهارى خونى هوائى است و يك قسم تابستانى صفرائى آتشى است و يك قسم پائيزى سودائى خاكى است و يك قسم زمستانى بلغمى آبى است . چه پاك است آنكه تدبير امور را بحكمت مىكند و بقدرت خويش چنان استوار مىكند كه خلل و خطا در آن راه ندارد كه از خطا درستى نميآيد و از آشفتگى نظم نميزايد . بطلميوس فصل بهار را بدوران طفوليت و فصل تابستان را بدوران جوانى و فصل پائيز را بكهولت و زمستان را به پيرى همانند كرده است . حكيمان متقدم و متأخر دربارهء فصل نخستين سال اختلاف كرده‌اند . بعضىها فصل بهار را آغاز سال گرفته‌اند كه در آن هنگام روزفزونى آغاز مىكند بعلاوه اين فصل‌تر است و شايسته است كه ترى آغاز چيزها باشد . بعضى ديگر انقلاب صيفى را برگزيده‌اند كه در آن وقت كمال درازى روز است و طغيان نيل مصر در آن وقت است و شعراى يمانى كه پهناى آسمان را ميسپرد در اين وقت طلوع مىكند . بعضى نيز اعتدال خريفى را مناسب دانسته‌اند كه در آن وقت ميوه‌ها ميرسد و بذر ميرويد . عرب آغاز سال را از پائيز گيرد زيرا باران كه مايهء معاش انسان است در اين فصل آغاز مىشود . بعضى ديگر انقلاب شتوى را مقدم شمرده‌اند كه در اين فصل رودها آنچه را از آن كاسته پس ميگيرد و طول بستر آن فزون مىشود ، اين نكته را بطلميوس كلوذى در كتاب چهار مقاله و كتاب تغييرات جوى كه ضمن آن از وصف ايام سال و طلوع و غروب ستارگان در اثناى هر روز سخن