المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
196
التنبيه والإشراف ( فارسي )
روز ، آب سى و يك روز ، ايلول سى روز ، بدينسان ششصد و شصت و پنج روز و ربع تمام مىشود . ماههاى ايرانيان نيز اول فروردين ماه است كه اول روز آن نوروز است كه به فارسى يعنى روز تازه كه تازه را « نو » نيز گويند . نوروز بزرگتر عيد ايرانيانست . پس از آن ارديبهشت ماه ، خرداد ماه ، تير ماه ، مرداد ماه ، شهريور ماه ، مهر ماه كه روز شانزدهم آن مهرگان است و از نوروز تا مهرگان شش ماه و نيم و به حساب روز يكصد و نود و پنج روز است . آنگاه آبان ماه كه ده روز معروف به فرودگان از روز بيست و ششم آن آغاز مىشود ، پنج روز از آبان و پنج ديگر از كبيسه است كه به حساب ماههاست و آن را اندرگاهان گويند . پس از آن آذر ماه است كه بروز اول آن در عراق و ديگر ولايتهاى ايران كوسه سوار مىشود و اين از رسوم ايرانيان است كه از ايام پادشاهان خود داشتهاند . سپس ديماه ، بهمن ماه ، اسفند ماه ، كه هر يك سى روز است كه هرمز ، بهمن ، ارديبهشت ، شهريور ، اسفندارمذ ، خرداد ، مرداد ، ديباذر ، آذر ، آبان ، خور ، ماه ، تير ، جوش ، ديبمهر ، مهر ، اسروش ، رشن ، فروردين ، بهرام ، زام ، باد ، ديبدين ، دين ، ارد ، اشتاد ، آسمان ، زامياد ، مارسفند ، انيران نام دارد و چون ايام هفته عرب تكرار نمىشود و جملهء ايام ماهها با پنج روز كه به حساب ماه نيست سيصد و شصت و پنج روز مىشود . ربع روز باقيمانده سال را براى يكصد و بيست سال به حساب آورده آنگاه يك ماه تمام كبيسه مىكردند . اما اينكه هر چهار سال يك روز كبيسه نمىكردند بعللى است كه گفتهاند . از جمله اينكه به اعتقاد ايشان ماههايشان بنام فرشتگان بود و نمىخواستند چيزى بر آن بيفزايند و جهات ديگر كه شرح آن را در كتابهاى سابق خويش آوردهايم . وقتى ملك ايرانيان برفت و رسومشان منقرض شد و پادشاهانى كه ربع روز را كبيسه ميكردند نماندند ايام سال تغيير يافت و نوروزشان در مدت