المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
161
التنبيه والإشراف ( فارسي )
ارنط انطاكيه وارونه است يعنى از جنوب بشمال جريان دارد ولى ديگر رودهاى بزرگ همگى از شمال بجنوب ميرود زيرا شمال مرتفعتر و آب آن بيشتر است و ما علت آن را در كتابهاى سابق خود آوردهايم . بند ششم ، بند بقلار يا بند ولايت آنقره است . اول ولايت آنقره رود آلس است كه انتهاى ولايت قباذق نيز هست و آخر ولايت بقلار درياى خزر يعنى همان درياى مايطس است . اين دو بند از قلمرو اسلام تا درياى خزر پيوسته است و طول آن چهارصد و چهل و پنج ميل است و روميان درازتر و پر جمعيتتر از اين بند بقلار ندارند . بند هفتم ، بند افطماط است كه ولايت نقموديه است و اين بند چهار گوش است ما بين بقلار و ابسيق جاى دارد و آخر اين بند خليج قسطنطنيه است كه عرض خليج در آنجا يك ميل است و آنجا را تاكنون اقروبلى گويند و ما وصف آن را سابقاً در همين كتاب ضمن پادشاهى قسطنطين پسر هيلانى هنگام سخن از بناى قسطنطنيه و خليج و گذرگاههاى ششگانه آن آوردهايم . بند هشتم ، بند ارمنياق در سمت راست بقلار است اين بند ولايت ماسيه است و ولايت خرشنه مجاور آنست و آخر آن درياى مايطس است كه بسيارى كسان آن را درياى خزر نامند . اما اين دريا فقط بدرياى خزر متصل است و درياى خزر همانست كه ديار عجمان چون باب و ابواب و موقان و گيل و ديلم و آبسكون ساحل گرگان و بهم ساحل آمل و مركز مازندران بر كنارههاى آنست و سابقاً در اين كتاب ضمن اخبار درياها و ترتيب آن و رودهاى بزرگ كه بدان ميريزد از آن سخن آوردهايم . بند نهم ، بند فلاغونيه ، در سمت راست ارمنياق است و ولايت قلونيه مجاور آنست . اين نه بند اين طرف خليج و مجاور در بندهاى شام و جزاير و ديگر قلمرو