المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
130
التنبيه والإشراف ( فارسي )
بسال بيستم پادشاهى قسطنطين سنهودس اول در شهر نيقيه روم بپاشد . معنى اين كلمه انجم مقدس است . در اين انجمن دو هزار و چهل و هشت اسقف فراهم آمدند كه آراى مختلف داشتند و از آن جمله سيصد و هيجده اسقف انتخاب شدند كه متفقاً آريوس اسكندرانى را كه فرقهء آريوسى نصارى منسوب به اوست تكفير كردند . در همين انجمن متنى را كه همهء نصاراى ملكانى و عبادى يعنى نسطورى بر آن متفقند و هر روز ضمن مراسم دعا ميخوانند تنظيم كردند . نصارى چهل كتاب دارند كه مشتمل بر سنن و شرايع است و اتفاق شد كه فصح نصارى بروز يكشنبه پس از فصح يهود باشد و فصح يهود با فصح نصارى نباشد . سالار اين انجمن اسكندر بطريرك اسكندريهء مصر بود . اين كلمه برومى بطريركس است و « رئيس پدران » معنى ميدهد و آن را مخفف كردهاند . اسطاث بطريرك انطاكيه و مارقس اسقف بيت المقدس و يوليوس بطريرك روميه در آنجا حضور داشتند . انجمن از روز نوزدهم حزيران سال 636 تاريخ اسكندر شاه بپاشد . بقولى انجمن بسال نوزدهم پادشاهى قسطنطين بود ، بسيارى از نصارى اين را از شمعون بن قلوفا ميدانند و به دو منسوب ميدارند . هيلانى كليسائى كه اكنون بنام كليساى قيامت معروف است و بروز شنبهء بزرگ كه صبح آن فصح است آتش در آن نمودار مىشود با كليساى قسطنطين در ايليا بساخت و هم بر كوهى كه بر بيت المقدس مشرف است و بنام طور زيتا معروف است و مقابل قبلهء يهود است ، براى زنان و مردان ديرها بنا كرد و شهر ايليا را چنان آباد كرد كه پيش از آن و پس از آن هرگز چنين نبوده ، و همچنان آباد بود تا پيش از اسلام كه سپاهيان ايران هنگام تسلط بر شام و مصر آن را ويران كردند و همهء كسانى را كه در اين ديرها بودند به اسيرى گرفتند ، و اين بدوران پادشاهى خسرو پرويز پادشاه ايران بود و پادشاه روم فوقاس بود چنان كه در اين