باب پنجم از كتاب نخستين [ 1 ] در معاش ( اقتصاد ) و راههاى كسب آن از قبيل پيشه‌ها و هنرها و كيفياتى كه درين باره روى ميدهد و اين باب داراى چندين مسئله است فصل نخستين در حقيقت رزق و محصول و شرح آنها و اينكه محصول عبارت از ارزش كارهاى بشريست بايد دانست كه انسان بطبع بوسايلى نيازمند است كه خوراك و روزى او را در تمام احوال و مراحل زندگانيش از آغاز دوران خردسالى تا مرحلهء جوانى و روزگار بزرگسالى و پيرى تأمين كند ، و خدا بىنياز است و شما نيازمندانيد [ 2 ] و خدا سبحانه و تعالى همهء آنچه را در اين جهانست براى انسان آفريده است و در چندين آيه از كتاب خود برو منت نهاده است و گويد : براى شما همهء آنچه را در آسمانها و زمين است بيافريد [ 3 ] و خورشيد و ماه را براى شما رام كرد و دريا را براى شما رام فرمود [ 4 ] و كشتى را براى شما مسخر كرد [ 5 ] و چهارپايان را براى شما رام فرمود [ 6 ] . و اين گونه شواهد در قرآن بسيار

--> [ 1 - ) ] آغاز فصل در « ينى » چنين است : بسم الله الرحمن الرحيم ، صلى الله على سيدنا محمد و آله فصل پنجم ، در معاش . . . [ 2 - ) ] وَ الله الْغَنِيُّ - وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ 47 : 38 ، سورهء محمد ، آيهء 40 . [ 3 - ) ] ابن خلدون عين آيات قرآن را نياورده بلكه ببعضى از معانى آنها اشعار كرده است ، چنان كه آيهء نخستين اشاره به : وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما في السَّماواتِ وَ ما في الْأَرْضِ جَمِيعاً 45 : 13 ، سورهء جاثية . آيهء 13 و : هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما في الْأَرْضِ جَمِيعاً 2 : 29 ، سورهء بقرة ، آيهء 29 است . [ 4 - ) ] سورهء جاثيه ، آيهء 45 : سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ 45 : 12 . [ 5 - ) ] وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ 14 : 32 . همان سوره و همان آيه . [ 6 - ) ] اشاره بآيهء : الله الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعامَ 40 : 79 . سورهء المؤمن ، آيهء 79 .