كرده است ، اديبان ديگر اندلس نيز همين روش را برگزيده‌اند . و گويند نخستين كسى كه اين صنعت را به كار برده ابو تمام حبيب بن اوس طائى است كه شعر او مملو از عناوين اين فن است . آنگاه ديگر شاعران از اين شيوهء وى تقليد كردند در صورتى كه تا آن دوران شعر خالى از فنون بديعى بود . و شاعران گذشته خواه آنان كه در روزگار جاهليت بودند و چه شاعران بزرگ عصر اسلامى اين فنون را در شعر به كار نميبردند و يا به ميزان اندكى اكتفا ميكردند و اگر هم در شعر آنان چنين محسناتى روى ميداد بديهى و از پيش خود بود كه قريحه آن را بايشان مىبخشيد و به همين سبب بمذاق صاحبان طبع سليم نيكو جلوه‌گر ميشد ، بلكه اين گونه فنون در شعر آنان از كمال مطابقت و اداى حق بلاغت و دورى از عيب تكلف و زحمت اكتساب و ممارست اين عناوين ، حكايت ميكرد و بالنتيجه زيبائى و محسنات فطرت نخستين به آنها مىپيوست . دربارهء سخن نثر نيز بايد گفت كه اين گونه كلام را كاتبان عصر جاهليت و بزرگان دوران اسلام بشيوهء مرسل ( آزاد ) با مقاطع تجزيه شده مىآورده‌اند بىآنكه داراى سجع و وزن باشند . و اين شيوه همچنان متداول بود تا روزگارى كه ابراهيم بن هلال صابى كاتب خاندان بويه با نبوغ خاصى در اين فن پديد آمد و سجع را در سخن « منثور » به كار برد و آن را در مخاطبات سلطانى « نامه‌هاى دولتى » مراعات ميكرد ، به همان نسبتى كه در شعر قافيه را لازم ميشمرند . و آنچه سبب برانگيختن وى بدين شيوه بود اين است كه ملوك عصر او عجمى زبان بودند و او خود بر خوى مردم بازارى بود كه دور از تمايلات و آداب و رسوم پادشاهى هستند . وى بصولت خلافت كه منتهى بصولت بلاغت مىشود نزديكى نداشت از اين رو ويرا در سخن پست آراسته بصناعت بازار « مكتب » خاصى بود [ 1 ] .

--> [ 1 - ) ] در اينجا چند جمله لا يقرأ هست كه از ترجمهء آنها صرف نظر شد .