شود سپس در دنبالهء اين سرشتى كه در اصل تراكيب سخن وجود دارد انواعى محسنات و آرايشها مىآيد و البته اين محسنات پس از كمال افادهء سخن مىباشد چنان كه گوئى آرايشهاى سخن بدان رونق فصاحت مىبخشند . مانند : سجع آوردن . و موازنهء ميان فصول كلام . و توريه بلفظ مشترك از معانى پوشيدهء آن . و مطابقت ميان معانى متضاد براى ايجاد تجانس ميان الفاظ و معانى . و در نتيجهء اين محسنات كلام رونق و جلوهء خاصى پيدا مىكند و بگوشها لذت مىبخشد و مايهء شيرينى و زيبائى سخن مىشود . و اين صنعت در مواضع بىشمارى از كلام معجز بيان ، آمده است مانند : بشب كه در سر جهانيان در آيد ، و بروز كه روشن گردد و پيدا . [ 1 ] و چون : پس اما آن كس كه از تن و مال خويش حق بداد و [ از ناپسند خويش ] بپرهيزيد . [ 2 ] تا آخر تقسيم در آيهء سوره . . . و همچنين مانند : اما آن كس كه سر كشيد و ناپاكى كرد و اين جهان را گزيد و اين را بجاى آن ديگر بپسنديد [ 3 ] تا آخر آيهء سوره . . . و همچون : و مىپندارند كه بس نيكوكارى مىكنند [ 4 ] . و امثال اينها بسيار است . و اين محسنات « در قرآن » پس از كمال افاده در اصل تركيبات مذكور است و پيش از پديد آمدن اين فن بديع در آيات وجود داشته است همچنين زيبائيهاى كلام در سخنان روزگار جاهليت نيز ديده مىشود ، ولى بىآنكه شاعر بدان توجه داشته باشد و همهء اين زيبائيها افزون بر افادهء آن است [ 5 ] .

--> [ 1 - ) ] وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى . وَ النَّهارِ إِذا تَجَلّى 92 : 1 - 2 . س 92 ( و الليل ) آ : 1 و 2 [ 2 - ) ] فَأَمّا من أَعْطى وَ اتَّقى وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى 92 : 5 - 6 همان سوره آ : 5 و 6 [ 3 - ) ] فَأَمّا من طَغى وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا 79 : 37 - 38 . س : 79 ( النازعات ) آ : 37 و 38 [ 4 - ) ] وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً 18 : 104 . س : 18 ( الكهف ) آ : 104 ترجمه‌هاى آيات از كشف الاسرار است . [ 5 - ) ] از اينجا چاپ پاريس با نسخهء خطى « ينى جامع » اختلافات اساسى دارد و گذشته از اينكه در هر يك مطالب اضافى نسبت به نسخهء ديگر مشاهده مىشود در بعض مواضع هم مطالب مقدم و مؤخر آمده است از اين رو با اينكه ممكن است موضوع اندكى تكرار شود ترجيح دادم قسمت نسخهء « ينى جامع » را جداگانه ترجمه كنم و زير عنوان مطالب الحاقى نسخهء خطى ينى جامع بياورم .