ابن خلدون ( مترجم : م . محمد پروين گنابادى )
928
تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى )
بيشتر بآوردن ادله و استدلال فراوان گرائيده بود و آمدى بتحقيق مذاهب و تقسيم و استخراج مسائل شيفتگى داشت . كتاب « المحصول » را شاگردان امام « ابن الخطيب » مانند سراج الدين ارموى [ 1 ] در تأليفى بنام « التحصيل » و تاج الدين ارموى [ 2 ] در كتاب ديگرى موسوم به « الحاصل » مختصر كردند و شهاب الدين قرافى [ 3 ] از اين دو مختصر مقدمات و قواعدى گلچين كرد و كتاب كوچكى بنام « تنقيحات » فراهم آورد همچنين بيضاوى مختصرى از دو كتاب مزبور بنام « منهاج » تأليف كرد و مبتديان به اين دو كتاب روى آوردند و بسيارى از كسان آنها را شرح كردند ، اما كتاب « احكام » آمدى را كه مؤلف آن بيشتر بتحقيق در مسائل پرداخته بود ، ابو عمرو بن حاجب در كتاب معروف خود موسوم به « مختصر كبير » تلخيص كرد و باز همان كتاب را در تأليف ديگرى مختصر نمود كه در ميان طالبان علم متداول شد و مورد توجه مردم مشرق و مغرب قرار گرفت و گروهى بسيار بمطالعه و شرح آن پرداختند و زبدهء طريقهء متكلمان در فن اصول فقه در اين چند مختصر حاصل آمد و اما دربارهء طريقهء حنفيان نيز كتب بسيارى نوشته شد و بهترين كتب متقدمان در اين شيوه تأليفات ابو زيد دبوسى و از آن متأخران تأليفات سيف الاسلام پزودى [ 4 ] است كه از پيشوايان ايشان بود و كتب جامعى تأليف كرد . آنگاه ابن الساعاتى پديد آمد كه از فقيهان حنفيان بود و او ميان كتاب « احكام » و كتاب پزودى شيوهاى ابداع كرد كه جامع هر دو طريقه بود و كتابى در اين بارهء
--> [ 1 - ) ] قاضى سراج الدين ابو الثنا محمود بن ابو بكر ارموى منسوب به اروميه ( رضائيه ) است و بسال 682 ه ( 1284 - 1283 م ) درگذشته است . [ 2 - ) ] بنا بتصريح حاجى خليفه قاضى تاج الدين محمد بن حسين ارموى بسال 656 ه ( 1258 م ) درگذشته است . [ 3 - ) ] شهاب الدين ابو العباس احمد بن ادريس قرافى ( بفتح ق ) فقيه مالكى كه بسال 684 ه ( 1286 - 1285 م ) زندگى را بدرود گفته است . [ 4 - ) ] معرب آن « به زودى » و نام وى ابو البشر على بن محمد پزودى است كه رسالاتى در فقه حنفى نگاشته و بسال 482 ه ( 1090 - 1080 م ) درگذشته است . يكى از تأليفات وى موسوم به اصول است كه شروح بسيارى بر آن نوشتهاند . او را دو لقب بود : فخر الاسلام و سيف الاسلام و بندرت يكتن داراى اين گونه القاب بوده است . ( از حاشيهء دسلان ) .