روگردان مىباشند و ايشان در بغداد قدرت و اكثريت داشتند بحديكه با شيعيان در نواحى بغداد بستيز و جدال برميخاستند و بدين سبب در بغداد فتنه‌هاى بزرگ بر پا ميشد تا هنگام استيلاى تاتار بر بغداد ، اين جدالها برخاست و ديگر تجديد نشد و بيشتر ايشان در شام سكونت گزيدند و در آن شهر اكثريت پيدا كردند [ 1 ] . ] اما مقلدان ابو حنيفه امروز اهالى عراق و مسلمانان هندوستان و چين و ما وراء النهر و كليهء مردم عجم ( ايران ) اند ، زيرا مذهب وى به عراق و بغداد اختصاص داشته است و شاگردان او از همراهان و ياران خلفاى بنى عباس بوده‌اند و از اين رو تأليفات و مناظرات ايشان با شافعيان بسيار شد و در خلافيات « مناظرات و جدل » به گفتارها و مباحث نيكو پرداختند . و در نتيجهء آن علمى ظريف و انديشه‌هايى شگفت پديد آوردند و هم اكنون دانش مزبور در دسترس مردم و در مغرب هم اندكى از آن متداول است كه آن را قاضى ابن العربى و ابو الوليد باجى در سفرهاى خود به مغرب نقل كرده‌اند . و اما امام شافعى ( رض ) ، بيشتر مقلدان وى در مصراند و در آن كشور از لحاظ عدد بيش از ديگر مذاهب ميباشند و مذهب وى در عراق و خراسان و ما وراء النهر انتشار يافته و در همهء شهرها در امر فتوى و تدريس با حنفيان مخالفت مىكردند و مجالس مناظرهء بزرگى ميان ايشان و حنفيان بر پا ميشد و كتب خلافيات ( مناظرات ) پر از استدلالهاى ايشان شده بود ، ولى پس از آنكه « خلافت » مشرق و نواحى آن از ميان رفت نفوذ شافعيان نيز زوال يافت . و امام محمد بن ادريس شافعى هنگامى كه بر بنى عبد الحكم در مصر نازل شد [ گروهى از ايشان معلومات مربوط بمذهب شافعى را فرا گرفتند و بوبطى و مزنى و ديگران از شاگردان وى بشمار ميرفتند و هم در مصر ميان مالكيان ] [ 2 ] جماعتى

--> [ 1 - ) ] از چاپ ( پ ) در چاپهاى مصر و بيروت و نسخهء خطى « ينى جامع » نيست . [ 2 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت نيست . و نسخهء « ينى جامع » با چاپ پاريس مطابقت دارد .