ابن خلدون ( مترجم : م . محمد پروين گنابادى )

846

تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى )

با انگشتان به همان گونه كه در شبابه ( ناى ) ياد كرديم از سوراخهاى آن آواز بر - مىآيد . و از بهترين ابزارهاى آواز در اين روزگار بوق ( شيپور ) [ 1 ] است و آن آلتى ميان تهى باندازهء يك ذراع است كه آن را از مس ميسازند و از جايگاه دميدن رفته - رفته گشاد مىشود تا اينكه گشاديش در دهانهء آن كمتر از كف دست به شكل نوك قلم تراشيده مىباشد [ 2 ] و بوسيلهء نى كوچكى كه باد را از دهن بدرون بوق مىرساند در آن ميدمند و آنگاه آوازى سخت و درشت همچون بانگ وزش باد از آن بر - ميخيزد . اين ابزار نيز داراى سوراخهاى معدوديست كه نغمه از آنها بتناسب خاصى بوسيلهء انگشتان تقطيع مىشود و آنگاه لذتبخش مىباشد . ديگر از ابزار موسيقى آلات زهدار ( ذوات الاوتار ) هستند كه همهء آنها ميان تهى ميباشند و برخى از آنها مانند بربط و رباب به شكل نيمكره و برخى همچون قانون [ 3 ] چهار گوش‌اند . زهها را بر روى قسمت پهن و هموار ابزار بموازات هم ميكشند و آنها را بوسيلهء ميخهايى به رشته‌اى كه در نوك ابزار تعبيه شده است مىبندند و اين ميخها را در موقع لزوم ممكن است براى سست كردن يا محكم كردن زهها پيچ داد . سپس اين زهها را يا بوسيلهء تكهء چوبى ( مضراب ) مينوازند و يا بسبب زهى كه آن را به دو كنارهء كمانه‌اى مىبندد از روى زههاى ابزار ميگذرانند و بايد پيش از اين عمل زه كمانه را به موم يا كندر بمالند و بسبب چابكى و سبكى دست در گذراندن يا انتقال آن از زهى به زه ديگر آواز تقطيع مىشود و انگشتان دست چپ همراه

--> [ 1 - ) ] Trompette شيپور موزيكچيان . [ 2 - ) ] دسلان احتمال داده است كه در اينجا تقديم و تأخيرى در عبارت روى داده و كلمات « به شكل نوك قلم تراشيده » بايد پس از « و بوسيلهء نى كوچكى » باشد بدينسان « و بوسيلهء نى كوچكى به شكل نوك قلم تراشيده كه باد را از دهن بدرون بوق مىرساند در آن ميدهند » ( ج 2 ترجمهء دسلان ، ص 411 ) . [ 3 - ) ] بربط Barbitos و رباب از نوع گيتار Guitare و قانون از نوع سنتور « Tympanon » است ( حاشيهء دسلان ، ج 2 ص 412 ) .