در صنعت صحافى [ 1 ] در روزگار قديم به علت عظمت دولت و پيشرفت لوازم تمدن توجه خاصى به استنساخ و تجليد و تصحيح ديوانهاى علمى و سجلات ( دفاتر ) [ 2 ] از طريق روايت و ضبط [ 3 ] مبذول ميشده است ، ليكن در اين عصر بسبب انقراض دولت [ 4 ] ( دولت بزرگ اسلامى ) و انحطاط عمران اين توجه وجود ندارد در صورتى كه در دوران پيشين توسعهء صحافى در عراق و اندلس همچون دريائى بيكران بود ، چه كليهء امور مربوط به اين فن از لوازم عمران بشمار ميرفت و معلول پيشرفت و وسعت دايرهء فرمانروائى دولتهاى مزبور بود و سبب رواج بازار اين فن در دو دولت ياد كرده افزونى تأليفات علمى و ديوانهاى گوناگون بود و مردم هر عصر و هر سرزمين بنقل كردن كتب مزبور شيفتگى نشان ميدادند و در نتيجه كتب مزبور استنساخ و تجليد شد و صنعت صحافى پديد آمد و صحافان استنساخ و تصحيح و تجليد و ديگر امور مربوط بكتابها و ديوانها را پيشهء خود ساختند و اين پيشه بشهرهاى بزرگ پر جمعيت اختصاص يافت و در آغاز امر دفاتر مخصوص استنساخ علوم و كتب محتوى نامه‌هاى ديوانى و احكام اقطاعها و چكها را بر روى چرمهاى نازكى مينوشتند كه صنعتگران آنها را به روشى هنرى از پوست حيوانات تهيه ميكردند و اين به علت كثرت رفاه و چنان كه ياد خواهيم كرد كمى تأليفات در صدر اسلام و عدم توسعهء نامه‌هاى ديوانى و چكها در آن دوران بود ، از اين رو از نظر اهميت دادن بنوشته‌ها و علاقمندى به درستى و استوارى آنها فقط به كاغذهاى پوستى اكتفا كردند .

--> [ 1 - ) ] صنعت صحافى در آن روزگار علاوه بر صحافى و تجليد كتب بر استنساخ و تصحيح كتب نيز اطلاق ميشده است و آن را « وراقة » ميناميدند . [ 2 - ) ] سجلات مشتق از ريشهء لاتينى Sigillum است كه داراى چندين معنى است و از آن جمله بر دفاتر عمومى مخصوص قيد مقاولات و معاملات اطلاق ميشده است كه در عربى نيز به همين معنى به كار ميرود ( يادداشت دسلان ، ص 406 ج 2 ) . [ 3 - ) ] ضبط در اينجا به معنى تصحيح و علامت گذارى خط است . [ 4 - ) ] « ينى » دولتها .