پايه‌ها و منافع آنها و جارى ساختن آب در آبروهاى منازل خواه مجراى ورودى و خواه خروجى [ 1 ] چنان كه از عبور آنها زيانى به اطاقها و ديوارها نرسد و ديگر موضوعات مربوط به بنايى كاملا آگاه‌اند و در همهء اسرار آن تجربه و بصيرت دارند ، ولى كسان ديگر از تجربيات آن آگاه نيستند . ليكن اين گروه با همهء اينها از لحاظ مهارت يا ناتوانى در اين صنعت در طى نسلهاى ( پياپى ) نسبت باقتدار يا ضعف دولتها با يك ديگر تفاوت بسيار دارند و ما در فصول پيش ياد كرديم كه كمال صنايع وابسته به كمال حضارت و شهرنشينى و توسعهء آن مربوط به بسيارى طالبان آن است . به همين سبب هنگامى كه دولت در مرحلهء باديه‌نشينى است در آغاز كار مجبور مىشود از كشورهاى ديگر بنّا بخواهد و در اين صنعت به ديگران نيازمند ميگردد ، چنان كه اين امر براى وليد بن عبد الملك روى داد و هنگامى كه تصميم گرفت مسجد مدينه و قدس را تعمير كند و مسجد شام را بنام خود بنيان نهد نماينده‌اى بسوى پادشاه روم بقسطنطنيه فرستاد تا كارگرانى كه در كار ساختمان مهارت داشته باشند نزد وى گسيل دارد و او درخواست وى را اجابت كرد و كسانى را بسوى او فرستاد كه منظور وى را دربارهء مساجد مزبور تكميل كردند . و گاهى اين صنعتگران در مسائلى از هندسه تصرف مىكنند [ 2 ] مانند هموار - كردن ديوارها از لحاظ وزن و تعيين ارتفاع سطح زمين براى جارى كردن آب و امثال اينها . و بنابر اين بنايان ناچار بايد در اين گونه مسائل هندسه بصير باشند ، همچنين به رموز جراثقال بوسيلهء دستگاه ( ماشين ) آن آگاهى دارند ، زيرا هر گاه ساختمانهاى عظيم را بخواهند با سنگهاى بزرگ بنيان نهند نيروى كارگران از برداشتن سنگها و بردن آنها به جائى كه در ديوار بايد به كار رود عاجز خواهد بود ، از اين رو اين امر را

--> [ 1 - ) ] مرفوعة در ( 1 ) بجاى مدفوعهء غلط است . [ 2 - ) ] از « ينى » در چاپهاى بيروت و مصر ( تعرف ) است .