ابن خلدون ( مترجم : م . محمد پروين گنابادى )
782
تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى )
طبقات خاصى را در نظر گيرد رواج [ 1 ] كالاى او دشوار خواهد بود چه ممكنست بسبب پيش آمدى آن طبقه از خريدن آن عاجز شوند و آن وقت بازارش كاسد خواهد شد و سودى نخواهد برد . همچنين هنگامى كه كالاى مورد نياز همگان را صادر مىكند بايد حتما از نوع متوسط كالا باشد زيرا قسم گران [ 2 ] از هر كالائى تنها به توانگران و اطرافيان دولت اختصاص دارد و آنها در اقليت مىباشند ولى اكثريت مردم از هر كالائى به متوسط آن نيازمندند . پس بايد در اين باره منتهاى كوشش خود را مبذول دارد چه رواج يا كساد كالاى او بدين امر وابسته است . همچنين صادر كردن كالا از شهرى بسيار دور يا ناحيهاى كه راههاى آن بىاندازه خطرناك باشد براى بازرگانان سود بيشتر و عوايد مهمترى دارد و بحران بازار را بطور مطمئنتر تضمين مىكند زيرا كالاى صادر شده درين شرايط به علت دورى محل صدور يا گذشتن از راههاى بسيار خطرناك اندك و كمياب است ازينرو كه صادر - كنندگان آن گروهى قليلاند و بالنتيجه كمتر در دسترس مردم مىباشد و هر گاه كالائى اندك و كمياب باشد بهاى آن گران مىشود . ولى اگر محل صدور كالا شهرى نزديك و راه آن امن و بىخطر باشد آن وقت صادر كنندگان بسيارى خواهد داشت و در نتيجه كالا به حد وفور در دسترس مردم خواهد بود و بهاى آن ارزان خواهد شد . و به همين سبب مىبينيم تجارى كه بدخول در بلاد سودان علاقهء فراوان دارند مرفهترين و توانگرترين مردماند زيرا بايد راهى بس دور و دراز را بپيمايند و رنج فراوان تحمل كنند و كالاها را از دشتهاى پر خطر سوزانى عبور دهند كه تشنگى مسافران را تهديد مىكند و آب در آنها بجز در نقاط معينى يافت نميشود و اين نقاط را فقط راهنمايان كاروانها ميدانند و بنابر اين بجز گروه قليلى از مردم خطر گذشتن
--> [ 1 - ) ] در « ينى » بجاى : نفاق ، نفاد است و بنابر اين ترجمهء عبارت چنين مىشود : كالاى او تمام خواهد شد [ 2 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت بجاى « غالى » ( گران ) « عالى » است .