يزدگرد در سال سى و يك هجرى كشته شد و سى و پنج ساله بود و بيست سال در آشوب و اضطراب پادشاهى كرده بود . چون يزدگرد كشته شد ، همراهان او پراكنده شدند . اسواران در بلخ فرود آمدند و رامشگران در هرات و فراشان در مرو . ماهوى تمام گنجينه‌ها و اموال او را نزد عبد الله بن عامر فرستاد و آنچه به چين فرستاده بود نزد خانواده‌اش باقى ماند . عبد الله بن عامر سپاههايى به خراسان فرستاد و ابرشهر [ 1 ] را به صلح گشودند . ابن عامر به نيشابور آمد . آنجا را به صلح فتح كرد . در قهندز آنجا مسجد جامعى ساخت و به عثمان نامه نوشت . عثمان جامه‌ها و خلعتهايى براى مسجد فرستاد و آن جامه‌ها را به مسجد پوشاندند . از بقاياى آن تا امروز هنوز چيزهايى باقى است . با اهل سرخس به پرداخت مالى مصالحه كرد و با دهقان هرات به صد بدره . احنف بن قيس را به جنگ هياطله فرستاد و ايشان اهل جوزجان و بلخ و طخارستان بودند . با اهل طالقان و مرو صلح كرد و با كيلان [ 2 ] مرو الروذ به شصت هزار درهم صلح كرد . در مرو الروذ قصرى ساخت كه قصر احنف خوانده مىشود . سپس عبد الله بن عامر ، قيس بن هيثم سلمى را ولايت خراسان داد و احرام حج بست و به مكه روانه شد و ديگر به خراسان برنگشت . به روزگار عثمان ، جرير بن عبد الله بجلى ارمينيه را فتح كرد و سعيد بن عاص به جنگ طبرستان رفت و حسن و حسين دو فرزند على عليهم السلام با او بودند . آنجا را به صلح گشود . ابو موسى اشعرى نيز آنچه از اعمال رى و طالقان و دماوند مانده بود به صلح فتح كرد . اسكندريه به روزگار عثمان سر از اطاعت باز زد . عمرو بن عاص آنجا را فتح كرد و اسيران آنجا را به مدينه فرستاد . عثمان ايشان را به ذمهء خودشان بازگردانيد ، چرا كه صلح كرده بودند و هم بدين سبب كه فرزندان و كودكان عهد نشكسته بودند . اينجا بود كه بدى ميان عثمان و عمرو آشكار شد و عثمان او را از مصر برداشت و عبد الله بن سعد بن ابى سرح را ، كه برادر مادريش بود ، امارت آنجا داد . او به افريقيه رفت و جنگ كرد و طرابلس را گشود و طرابلس هفتاد فرسنگ با قيروان فاصله دارد و رفت تا به دمقله شهر سودان رسيد . اموالى به غنيمت برد كه بخش هر سوارى از زر سه هزار دينار بود و سهم پياده هزار دينار . در مصر از هارون بن كامل شنيدم كه هفتاد هزار سوار و پياده همراه عبد الله بن سعد

--> [ 1 ] ابرشهر ، نام شهر نيشابور است و نيشابور نام تمام ناحيه . در اصل نسخه و چاپ هوار : « امير شهر » بود . ر ك : بلاذرى ص 395 و تاريخ نيشابور ، خليفهء نيشابورى b 61 . [ 2 ] كيلان ، لقب پادشاه مرو الروذ بوده است . ابن فقيه همدانى در اخبار البلدان ، نسخهء آستان قدس رضوى به شمارهء 5229 ورق b 157 به اين امر تصريح دارد .