مطهر بن طاهر المقدسي ( المنسوب إلى أحمد بن سهل البلخي ) ( مترجم : محمد رضا شفيعى كدكنى )
39
البدء والتاريخ ( آفرينش وتاريخ ) ( فارسى )
نيامده ، مىتوان گفت او ابو نصر مطهر بن طاهر مقدسى است . سال تولد جز آنچه از خلال كتاب او به دست مىآيد ، در هيچ يك از كتب رجال و تاريخ و ادب ، كوچكترين اطلاعى در باب زندگينامهء اين مؤلف نمىتوان يافت . آنچه مسلّم است اين است كه وى در سال 355 در نواحى شرقى ايران ، و احتمالا بست سيستان [ 1 ] ، اين كتاب را تأليف كرده است . سال تولّد و وفات او ، به هيچ روى ، دانسته نيست و احتمالا چند سالى پس از تأليف اين كتاب زنده بوده است ، به دليل اينكه در خلال اين كتاب ، بارها از قصد تأليف كتابهايى ديگر سخن مىگويد و نشان مىدهد كه در وى نشاط كار و تأليف هنوز باقى بوده است . قديمترين تاريخى كه از زندگى او در دست است اشارتى است كه به ديدار خود با احمد بن محمد بن حجّاج معروف به سجزى در تاريخ 325 هجرى در سيرجان داشته است و از آنجا كه در طرابلس با خيثمة بن سليمان طرابلسى ( متولد 255 و متوفى 343 ) ديدار داشته است و از او سماع حديث كرده است ، بايد سال تولّد او در اوايل قرن چهارم يا اواخر قرن سوم باشد ، زيرا براى سماع حديث ، آن هم در شهرى ديگر جز زادگاه مؤلف ، او بايد در حدود بيست سالگى بوده باشد و اگر چنين محاسبهاى را بپذيريم ، نتيجه آن خواهد بود كه وى در اوايل قرن چهارم ، حدود سيصد هجرى ، يا كمى قبل از آن متولّد شده است . محل تولد و نياكان او از اشارات او و نيز از تصريح ثعالبى در غرر السير دانسته مىشود كه وى در بست مقيم بوده و شايد هم متولد همان جا بوده است . نام پدرش طاهر است و بعضى هم مطهر [ 2 ] نوشتهاند و نسبت مقدسى او ، نشان مىدهد كه او ، يا از مردم ناحيهء بيت المقدس بوده كه به خراسان كوچ كردهاند يا اقامتى طولانى در آن حوالى داشته است كه نسبت « مقدسى » را بر او توجيه كند . آنچه مسلم است اين است كه وى يك چند در بيت المقدس و آن حوالى زيسته است و از مشاهدات خويش در آن حدود سخن مىگويد و سماع حديث وى از خيثمة بن سليمان طرابلسى هم دليلى است بر حضور او در آن
--> [ 1 ] هوار در مقدمهء خويش و يوسف اليان سركيس در معجم المطبوعات العربية و المعرّبه ، ج 1 ، ص 242 ، و كراچكوفسكى در تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 224 . [ 2 ] معجم المطبوعات العربية و المعربه ، ج 1 ، ص 242 . نيز فؤاد سزگين در تاريخ التراث العربى المجلد الاول ، الجزء الثانى ، ص 187 . و گويا تنها مستند ايشان سخن هوار است در مقدمهء كتاب البدء .