در ياد كرد مدت دنيا و اختلاف مردم در اين باره خداى تعالى گويد : « بيافريد آسمانها و زمين را در شش شبانه روز . » ( 7 : 54 ) پس گروهى پنداشته‌اند كه مدت دنيا شش هزار سال است به جاى هر روز هزار سال . و از كعب روايت شده است كه خداى تعالى دنيا را در هفت روز ، نهاد . و ابو المقوّم انصارى از ابن جبير از ابن عباس روايت كرد كه گفت : « دنيا جمعه‌اى از جمعه‌هاى آخرت است . » و ابن ابى نجيح از مجاهد و ابان از عكرمه روايت كرد در سخن خداى تعالى كه « در روزى كه باشد مقدار آن پنجاه هزار سال » ( 70 : 4 ) گفتند : اين روز ، دنياست از آغاز تا انجام آن . و خبرى ديگر ، در باب پايان مدت دنيا آمده است كه : صد هزار سال و پنجاه هزار سال . و هربذ مجوس در فارس مرا خبر داد كه در كتابى از كتابهاى ايشان چنين آمده است كه مدت دنيا چهار بخش است : نخستين آنها سيصد و شصت هزار سال است به شمار روزهاى سال كه گذشته است . و دومين آنها سى هزار سال است به شمار روزهاى ماه كه گذشته است و سومين آنها دوازده هزار سال است به شمار ماه‌هاى سال كه گذشته است و چهارمين هفت هزار سال است به شمار روزهاى هفته كه ما اكنون درآنيم . و اهل هند و چين را در اين باره حسابى است كه ياد كرد آن به درازا مىانجامد و ما آن را به جاى خويش ياد خواهيم كرد . ان شاء الله . در كتابى روايتى ديدم از وهب از ابو هريره ( رض ) كه از پيامبر ( ص ) پرسيدند كه دنيا از كى آفريده شده است ؟ گفت : خبر داد مرا پروردگارم كه دنيا را هفتصد هزار سال قبل از روزى كه مرا در آن به رسالت بر مردم مبعوث كرد ، آفريد . سپس ، صاحب همان كتاب ، گفته بود كه آنچه بر اين گواهى مىدهد اين است كه در خبر آمده است كه ابليس [ پيش از آفرينش آدم [ 1 ] ] هشتاد و پنج هزار سال خداى را عبادت كرد و آدم پس از آفرينش آسمانها و زمين ، چندان كه خداى خواست ، آفريده شد . و اينها ، همه ، بر وجه خود ، ياريگر اين حكايت‌اند ، اگر چه مايهء علم قطعى نشوند . و آنگاه كه دانستم دنيا محدث است و تكوين داده شده است و انتها و انقضايى دارد ، بر من چه خواهد بود اگر ندانم كه چه مقدار از عمر دنيا گذشته و چه مقدار از آن باقى است . چگونه به گفتار كسانى كه گمان مىبرند همه چيز دنيا را - از سال و ماه و هفته و روزها و شبها و ساعات و دقايق و ثانيه‌هاى آن - حساب كرده‌اند ، مىتوان نفس را اطمينان بخشيد ؟ آيا هيچ خردمندى

--> [ 1 ] افزودهء هوار از B و P ( نسخه‌هاى خريدة العجائب ابن الوردى ، B به نشانهء چاپ قاهره و P به نشانهء نسخهء سن پترزبورگ )