در آفرينش آسمان و زمين و آنچه در آن است پيش از اين مقالات امم مختلف را ، دربارهء حدوث و قدم عالم ، بيان داشتيم و آراى ايشان را در مبادى آفرينش ياد كرديم . پرده از عيب آنان كه از حق به كژ راهه افتاده‌اند برگرفتيم و تا آنجا كه شرايط كتاب ايجاب مىكرد روشن ساختيم كه جز از رهگذر وحى و نبوّت ، به مبدأ اين جهان رسيدن ، درست نيست . و خداى داناتر است ، هم اوست كه توفيق مىبخشد و يارى مىدهد . روايات در باب مبدأ جهان مختلف است . از ابن عباس و مجاهد و ابن اسحاق و ضحاك و كعب و وهب و ابن سلام و سندى و كلبى و مقاتل و جز اينها ، از كسانى كه در طريقهء اين علم بوده‌اند و در جستجوى آن ، روايات بسيار آمده است . ما به درست‌ترين آن روايات مىپردازيم و آنها كه به حق نزديكتر است و به صواب همانندتر . به گزارش آنچه اهل كتاب حكايت مىكنند مىپردازيم و به تكذيب ايشان نمىپردازيم مگر آنگاه كه يقين كنيم با كتاب ما قرآن و با خبر پيامبر ما ( ص ) ، وفق ندارد . ابو حذيفه ، به روايت از كسانى كه ايشان را نام برده است ، چنين آورده كه « خداى تعالى چون خواست كه آسمان و زمين را بيافريند ، باد را بر آب چيره گردانيد چندان كه آن را بشكافت [ 1 ] ، پس به گونهء موج و دهن [ 2 ] و دود درآمد . پس كف آن را فسرده كرد تا

--> [ 1 ] متن « حتى خربته » . [ 2 ] دهن : روغن .