دو نيروى باطنى در راه اعمال تمايلات يا امساك و خوددارى از خواهشها ، در باطن هر انسانى دو قدرت وجود دارد : يكى مثبت و ديگرى منفى . قدرت مثبت تنها هدفش جلب لذائذ و ارضاء غرائز است ، ميل دارد كليهء خواهشهاى طبيعى بدون قيد و شرط اشباع شوند و تمام خواسته‌ها جامهء عمل پوشند . اين قوّه ، نيك و بد ، روا و ناروا نميفهمد ، او تنها لذت ميطلبد و جز آن خواهشى ندارد . در قرآن شريف اين قدرت درونى به « نفس اماره » تعبير شده است : إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ قدرت منفى در باطن انسان عبارت از نيروئيست كه آدمى را در راه جلب لذائذ از گناه و ناپاكى باز ميدارد ، تمايلات را تعديل مىكند ، نفس امارهء تندرو و سركش را مهار مينمايد ، ارضاء غرائز و خواهشها را به اندازه و تا حدودى كه روا است اجازه ميدهد ، و چون از آن حد بگذرد اجازه نميدهد . در قرآن شريف آن نيروى تعديل‌كننده به « نفس لوّامه » تعبير شده است : لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ نفسى كه گناهكار را ملامت مىكند ، وجدانى كه مجرم را شكنجه و عذاب ميدهد . بدون ترديد زندگى بشر مديون هوى و تمايلاتيست كه خداوند در مزاج او ايجاد كرده است ، غرائز و خواهشهاى نفسانى بزرگترين