ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
1942
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
مىافكند و قصايدى كه در مدح ائمه ( ع ) مىسرود ، در مسجد گوهرشاد كنار مناره مىايستاد و آنها را با خضوع و خشوع مىخواند و باز مىگشت ، چنانكه در مدت عمر عيال اختيار نكرد ، و در سنه 1314 پهلو بر بستر بيمارى نهاد و مدتى رنجور بود و پس از بهبودى گاهى براى اجتماع قواى فكريه استعمال حشيش مىنمود و در اثر آن كار حواسش مختل شده و بدون احتفاظ سر بكوچه و برزن مىنهاد ، و براى گذران معاش علاوه بر آنچه مؤتمن السلطنه مىداد از ديوان دولت نيز مبلغى مستمرى داشت ، تا اين كه ميرزا كريم خان بنان الدوله فرزند ميرزا فضل اللّه آن را قطع كرد و در حق شاعرى رازى ديگر كه تخلص او نيز صفا بود برقرار نمود ، چنان كه در مقدمه ( ص ه ) فرموده . و ما فهرست شعرائى را كه تخلص صفا داشتهاند در ( 1221 ج 3 ص 730 ش 306 ) نوشتيم ، و آيا اين صفا يكى از آنها يا ديگرى است ندانيم . و در « الذريعة 9 : 608 و 10 » صفاء تفرشى و صفاء لواسانى را نوشته كه نزيل طهران بودهاند . و صفاء صاحب عنوان با اين كه در اشعار خود نام هيچكس را بزشتى نبرده با اين صفاء لواسانى بىصفائى نموده و وى را مورد هجو قرار داده . و بههرحال ، صفا پس از مدت پنجاه و سه سال قمرى عمر در سنه 1322 هزار و سيصد و بيست و دو ، چند ماهى پس از مرگ آباخان بيمارى و با در مشهد وفات كرد و جسدش را در مدرسهء ملا تاج به خاك سپردند . در مقدمه ( ص و ) فرمايد : اين مدرسه در شمال صحن عتيق و بنام ملا تاج معروف بوده و مرحوم حاجى ميرزا محمد رضا مؤتمن السلطنه آن را بخرج خويش ترميم كرد و موقوفاتى براى نگاهدارى آن معين فرمود و توليت آن پس از وى با خاندانش بود ، بدين مناسبت صفا را در آنجا دفن كردند در پاى منارهئى متصل ببناى ايوان عباسى كه در عهد نادر شاه ساخته شده ولى اكنون بسبب خرابى بسيار سنگ قبر و ديگر آثار در زير آوار پنهان شده شايد اگر تودههاى خاك برداشته شود قبر او آشكار گردد ، انتهى . در « مطلع الشمس 2 : 242 » كه اجمالا اسماء مدارس مشهد را نوشته اين مدرسه را ذكر كرده ليكن در ( ص 247 ) و ما بعدها كه شرح و تفصيل بعضى از آنها را آورده از اين مدرسه چيزى ننوشته .