ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
2247
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
و سپس رئيس انجمن شهردارى اسلامبول گرديد . و ابراهيم حقى پاشا از فضلاء و اهل علم و يكى از رجال سياسيون دولت عثمانى بوده . شرح احوالش در جلد اول كتاب « فرهنگنامهء پارسى : 403 و 404 » نوشته و از آن چنين برآيد كه : وى در شنبه بيست و دويم ماه شوال المكرم اين سال - مطابق 22 حمل ماه برجى - در محله بشيك طاش استانبول متولد شده و پس از رشد به تحصيل پرداخته و شطرى مهم از علوم ادب و حقوق و تاريخ و السنهء خارجه فراهم ساخت و سپس در كارهاى دولتى و سياسى وارد شده ، تا در سلخ ذىالحجه سنه 1327 وزير اعظم دولت عثمانى گرديد ، و كتب چندى تأليف كرد : اول كتاب « تاريخ حقوق بين الدول » مختصرا . دويم كتاب « تاريخ عثمانى » كه با شركت محمد عزمى براى مدارس متوسطه نوشته . سيم كتاب « تاريخ عمومى » در سه جلد از قديم الزمان تا قرن 16 ميلادى . چهارم كتاب « حقوق اداره » كه گرانبهاترين تأليفات او است . پنجم كتاب « مختصر اسلام تاريخى » كه نيز با محمد عزمى براى مدارس متوسطه نوشتهاند . ششم كتاب « مختصر تاريخ عثمانى » . هفتم كتاب « مدخل حقوق دول » « 1 » .
--> - و التعديل » كه بسال 1342 در سنگاپور تأليف و چاپ شده و كتابى فوقالعاده مهم بوده و نسخ آن اكنون نايابست . 2 - « تقوية الايمان » 3 - « النزاع و التخاصم » كه اين دو نيز بسال 1342 در صيدا و سپس بسال 1386 در نجف اشرف با مقدمهئى تجديد چاپ گرديد . تمامى آثار اين دانشمند بزرگ از غنائم روزگار است و عموم متكلمان زمان ما از آنها بهره كامل گرفتهاند . جزاهم اللّه خيرا . ( 1 ) اين شرح حال ، مختصرى است از نوشته مرحوم سعيد نفيسى در « فرهنگنامه پارسى » و در آنجا نيز تاريخ فوت صاحب ترجمه ذكر نشده است . براى اطلاع بيشتر رجوع به همان مأخذ و « دائرةالمعارف اسلامى . ترجمه مرحوم محمد على خليلى 1 : 85 » و « دانشنامه ايران و اسلام 1 : 358 » شود . در اين مأخذ متأخر گويد : « ابراهيم حقى پاشا در 29 ژويهء 1918 در برلن درگذشت و در 7 اوت در گورستان يحيى افندى در بشكطاش به خاك سپرده شد » انتهى . در « تقويم حاج نجم الدوله » است كه 29 ژويهء 1918 م دوشنبه بيستم شوال المكرم 1336 مطابق 6 اسد 1297 بوده ، و هفتم اوت آن سال چهارشنبه 29 همان ماه شوال و 15 برج مذكور است . م . عفى عنه .