درس ميرزاى آشتيانى حاضر شده و پس از آن بنجف رفت و بمجالس دروس آخوند خراسانى و حاجى ميرزا حسين خليلى و آقاى شريعت تشرف يافت تا در عداد اهل علم افاضل و مشتغلين نابهين قرار گرفت ، و در هزار و سيصد و بيست و اندى بتهران برگشت و بتدريس و ارشاد و امامت و موعظه و تأليف پرداخت ، و كتب چندى تأليف كرد : اول كتاب « انيس العارفين » كه در « الذريعة » در محل خود ذكر نشده . دويم كتاب « تحفة الاحباب » كه هم در « الذريعة » در محل خود ذكر نشده با اينكه آنجا چندين كتاب بدين نام را آورده . سيم كتاب « جلاء الابصار » كه نيز آنجا ذكر نشده . چهارم كتاب « الشيخ و الشيخة » در أحكام آنها كه آنجا در ( ج 14 ) ذكر شده . پنجم كتاب « ميزان الاخوة » . ششم « كتابى در ترجمه امام غزالى » « 1 » . و آن جناب در چهارشنبه دويم ماه صفر الخير سنه 1364 هزار و سيصد و شصت و چهار - مطابق 27 دىماه باستانى - چنان‌كه در « روزنامهء اطلاعات » صادره در فرداى آن روز ( 3 صفر ) فرموده وفات كرد و در قم در پهلوى مقبرهء حاج شيخ عبد الكريم دفن شد . و فرزندش شيخ محمد على در سال ( 1298 ) بيايد . * ( 1362 - وفات فريتاگ خاورشناس آلمانى ) * فريتاگ از مستشرقين اين سرزمين است كه در زبان عربى رنجها كشيده و چندين كتاب مربوط به اين زبان تأليف كرده ، از آن جمله « قاموسى به عربى و لاتينى » كه از « صحاح » جوهرى و « قاموس » فيروزآبادى انتخاب نموده ، و در اين سال يا سال 1278 از دنيا بيرون رفته « 2 » .

--> ( 1 ) ظاهرا مقصود چندصفحه‌ئى است كه آن مرحوم به فارسى در شرح حال ابو حامد غزالى نگاشته و بسال 1305 ضميمه كتاب « سر العالمين و كشف ما فى الدارين » كه خود بانى طبع آن بوده در طهران چاپ شده است ، لا غير . م . ( 2 ) مأخذ مؤلف در اين ترجمه نيز فقط « گاهنامه 1310 : 141 » بوده و براى -