* ( 514 - وفات ميرزا عيسى 37 قائم‌مقام فراهانى ) * وى فرزند مرحوم ميرزا محمد حسن 36 فراهانى است كه در جلد دويم ( سال 1212 ص 442 ش 186 ) گذشت ، و خود از اجله ادبا و اهل فضل و معاريف امرا و رجال سياسى عصر خويش بوده ، و شعر هم مىگفته ، و او اول كس است از اين سلسله كه در سنه 1224 ( پس از واگذارى وزارت نايب‌السلطنه را بفرزندش ميرزا حسن ) نايب وزارت اعلى شده و لقب قائم‌مقام يافته ، و بعدها اعقابش بدين كلمه ملقب و خود وى بميرزا بزرگ نيز معروف بوده ، و در همين سال كه دولت ايران بناى جنگ با دولت روسيه داشت و علماء شيعه همه فتوى بر وجوب جهاد دادند وى - چنان كه در « فارسنامه ناصرى » ( گفتار 1 در وقايع اين سال ) فرموده - كتابى در تحريض قتال با آنان تأليف كرده و فتاوى علما را در آن جمع نموده كه در « الذريعة 1 : 296 » آن را بنام « أحكام الجهاد و أسباب الرشاد » عنوان نموده و فرمايد وى غير از آن رساله‌ئى ديگر هم در اين موضوع بعنوان « الجهادية الصغرى » تأليف فرموده . و بالاخره وى در بيست و پنجم ماه ذى القعدة الحرام اين سال ، مطابق ( . . . ) اسد ماه برجى ؛ در تبريز وفات كرده و هم آنجا در پهلوى بقعهء شاه حمزه ( ع ) دفن شده ، و اينك آنجا قبرش مشهور است ، و تاريخ وفات وى بسال و ماه و روز مرقوم نص « تاريخ قاجاريه » است ، و نواده‌اش ميرزا عبد الوهاب كه در ( 1299 ) بيايد در رساله‌ئى كه در احوال اين خانواده تأليف كرده در ذىالحجهء اين سال گفته ، و هم بدون ماه و روز در اين سال نص « مجمع الفصحا » است و ماده تاريخى كه ملا مهر على خوئى گفته نيز دلالت بر آن دارد ، ليكن نواده ديگرش ميرزا محمد صادق خان اديب الممالك - كه در ( 1277 ) بيايد - در صفر سنه 1238 نوشته . و نيز در « منتظم ناصرى » و « فارسنامه » و « طرائق » در ( 1238 ) بدون تعيين ماه و روز نوشته‌اند كه ظاهرا غلط باشد . و او را چندين نفر فرزند بوده : اول ميرزا ابو القاسم 38 قائم‌مقام كه در ( 1251 )