ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )

1038

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )

خود شيخ محمد سعيد و عمش شيخ عبد الرحمن - كه در ( 1200 ش 59 ) گذشت - درس خوانده ، و كتب چندى تأليف كرده : اول « تسميط قصيدهء بو صيرى » كه مطلع آن اين است : الى متى أنت باللذات مشغول ! دويم « رساله در خضاب » . سيم : « رساله » در شرح اين بيت : طه النبى تكونت من نوره * كل البرية ثم لو ترك القطا و در اين رساله فرموده كه : « لو ترك القطا » جواب از سؤال مقدرى است كه گويا گفته‌اند : اگر همه مردم از نور حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله خلق شده‌اند ، پس چرا نيك و بد هر دو در آنها است ؟ پس جواب داده : « لو ترك ، الخ » يعنى گمراه‌كننده آنها را گمراه مىكند ؛ چنان كه در « كل مولود يولد على الفطرة ، الخ » اشاره بدان دارد . و سيد محمود آلوسى كه در ( 1217 ) گذشت در نزد او درس خوانده . و او در شب پنج‌شنبه بيست و هفتم ماه رجب الفرد اين سال - مطابق ( حمل - ثور ) ماه برجى - وفات كرده ، و در دامنه كوه قاسيون دمشق دفن شد ، و تاريخ وفات او بتعيين روز هفته و ماه كه نوشتيم منقول از « المسك الاذفر » است ، و آن منافات دارد با اينكه 5 شنبه كه 26 جمادى الآخرة بوده ( كه در تطبيق عيد نوروز نوشتيم ) هم بيست و هفتم رجب بوده باشد كه ما آن را از « تاريخ قاجاريه » نقل كرديم ، و البتّه يكى از آن دو غلط است ، چه جمادى - الآخرة ناقص باشد چه تمام ؛ ليكن عكس آن ممكن است ، يعنى 5 شنبه 27 ج 2 و آن ناقص و هم 26 رجب باشد . و به‌هرحال ، فرزند اين شيخ على صاحب عنوان ، شيخ محمد امين در سال 1200 ( ج 1 ص 107 ش 56 ) گذشت ، و فرزندان ديگرى هم داشته كه چندان اهل علم نبوده‌اند . و اينك بايد در معنى تسميط بگوئيم كه قال فى « الاقرب » ما مفاده : سمط الرجل ( ن ) سموطا : سكت ، فهو سامط ، و الجدى ( ن ، ض ) سمطا : نقاه من الصوف و شواه فهو مسموط ، و الشىء : علقه ، و سمط الشاعر تسميطا : نظم الشعر مسمطا ، أى مقسما على أجزاء عروضية مقفاة على غير روى القافية ، فالشعر مسمط . و سمط قصيدة فلان : ضم الى كل شطر منها شطرا من هذه صدرا لعجز و عجزا لصدر . انتهى .