بشرح كبير ، و خود شرحى است بر كتاب « النافع » در مختصر « شرايع » و أصل و مختصر هر دو تأليف محقق اول ( ره ) است ، و به‌طورىكه در آخر آن فرموده انجام تأليف آن نيمه‌شب آدينه 27 صفر سنه 1192 بوده . و در « صحيفة الصفا » فرمايد كه آن ملخص « المهذب البارع » و « شرح لمعه » و مختصر « حدائق » است ، انتهى . و همانا « المهذب البارع نيز در شرح « نافع » و تأليف ابن ، فهد و « شرح لمعه » و « حدائق » معروف است ، و كبارت آن در قبال شرحى ديگر از وى بر « نافع » و در « روضات : 415 » فرموده كه : گفته شده اينكه شرح كبير مأخوذ از دو كتاب اخير ( شرح لمعه و حدائق ) و « كشف اللثام » فاضل هندى و « شرح مفاتيح » دائيش آقاى بهبهانى است ، و مؤلف بزرگوار آن هميشه مىفرموده من در تأليف آن ارادهء نشر و تدوين نداشتم بلكه آن را براى مشق و تمرين نوشتم و خداوند آن را بلند كرده و بدين اندازه مشهور و مورد انتفاع جمهور گردانيد ، انتهى ما فى الروضات . و اين كلمات درباره آن كتاب جليل صادق و تاكنون آن مورد تدريس و تدرس علما و فقها واقع شده ، و هم در « روضات : 25 » فرموده كه وى نام اين كتاب را از كتاب « رياض الدلائل و حياض المسائل » شيخ احمد بن محمد خطى بحرينى اقتباس فرموده ، انتهى . و بر آن حواشى چندى نوشته‌اند ، از آن جمله ميرزا محمد تنكابنى كه وى ( چنان كه در « قصص : 72 » نوشته ) حواشيى بر آن دارد در چند جلد بدين تفصيل : كتاب اجاره يك جلد . كتاب صلح و هبات يك جلد . كتاب وصايا يك جلد . كتاب قضا يك جلد . كتاب نكاح دو جلد « 1 » . نوزدهم « شرح ديگرى بر مختصر » كه آن را از شرح مرقوم مختصر فرموده براى اينكه عامى و عالم و مبتدى و منتهى در حيات وى و بعد از وفاتش از آن فائده ببرند و تقريبا مانند « رساله عمليه » از او مىباشد و آن را در قبال رياض « شرح صغير » مىگويند ، و شيخ خلف كربلائى شاگرد وى كه در ( 1246 ) بيايد كتابى بنام « الخلاصة » در تلخيص فتاواى آن جناب در آن كتاب تأليف كرده « 2 » .

--> ( 1 ) از جمله كسانى كه بر رياض حاشيه نوشته‌اند مرحوم آقا سيد محمد شهشهانى اصفهانى ( متوفى 1287 ) است كه حاشيه مفصلى بر آن نگاشته است بنام « انوار الرياض » . م . ( 2 ) براى اطلاع بيشتر از شرح صغير رجوع شود به « فهرست كتب خطى كتابخانه‌هاى اصفهان 1 : 273 » . م .