ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
898
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
و در كتاب « ماضى النجف و حاضرها » نيز جمعهئى را كه وى در آن وفات كرده دهم شوال نوشته ، و ليكن در « تقويم » آن سال باستخراج ميرزا محمود خان نجم الملك - كه حاضر و در نظر است - با تمام بودن ماه رمضان ، جمعه را يازدهم نوشته و در اين صورت نتوان وفات را در دهم گرفت . و او بواسطهء اقدامى كه در تأسيس و تحكيم بنيان مشروطهء ايران داشت مسموما وفات كرد ، و ازاينرو مردمان مشروطهخواه وى را شهيد اكبر و ذبح عظيم لقب دادند ؛ چنان كه از « ماضى النجف و حاضرها 1 : 77 » برمىآيد . در « نقبا : 576 » نوشته كه شعرا براى وى مرثيهها سرودهاند و در اين أواخر نوادهاش شيخ محمد خليلى دو فرد شعر براى وى گفته كه بر ديوار مقبرهاش بر كاشى نوشته و آنها اين است : هذا حسين قد أقام الهدى * تقى و علما فهو مأجور قد أكمل التسعين لما مضى * و ذنبه أرخت : مغفور 1326 و عمر او را كه نوشته نود را تمام كرد تقريبى است ، و نظر بتاريخ تولد و وفاتش بدون تعيين ماه و روز نود و شش سال خواهد بود . و اين فقير محمد على معلم حبيبآبادى مرثيهاى فارسى براى او گفتهام كه در بياض اشعارى كه آنها را خود گفتهام و بنام « ديوان دويم » ناميدهام نوشتهام و فرد آخر آن اين است : عاشر شوال جمعه در ميان دو طلوع * افسر ارباب تحقيقات ايمان اوفتاد 1326 - 1 - 1327 و وى را فرزندان چندى ( بهطورىكه در « مقالات الحنفاء » و غيره نوشته ) بوده . اول شيخ محمد تقى كه بموجب مفهومات « روزنامهء اطلاعات ، شمارهء 6801 ، صادره در سلخ محرم 1386 » در أواخر اين محرم در قم وفات كرده . دويم حاجى شيخ محمد كه در ( 1355 ) بيايد . سيم شيخ مهدى آيةاللّهزاده . چهارم شيخ محمود كه در « روزنامهء چهرهنما ، سال 15 ش 54 ص 11 » ذكرى از او شده . پنجم شيخ محمد على ، مترجم « دائرةالمعارف اسلامى » ،