ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
895
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
فروع آن از عبادات و معاملات بهمرسانيده بود مكانتى عظيم در أوساط علميه پيدا كرد ، و در جامعهء نجف بتدريس فقه پرداخت و در آن علم شريف آراء عاليه و تنبيهات جليله ابراز داشت چندان كه در تدريس آن اختصاصى بهم رسانيد و خود را از تدريس اصول بر كنار كشانيد ، و در تقوى و ورع و كثرت نماز و عبادت و مكاره روزگار بسى وقور و صبور بوده ، و انسى كثير بمسجدين كوفه و سهله داشت ، و اكثر اوقات در آن دو مكان مقدس بعبادت و وظائف مقرره روز مىگذاشت ، حتى اينكه در ايام پيرى و ضعف قواى جسمانى از عبادت و اعتكاف در آنها خوددارى نمىنمود ، و پس از وفات ميرزاى شيرازى رياست تقليد بسيارى از بلاد شيعه بوى مرجوع شد . و چون آواز مشروطهخواهى در ايران بلند شد مردمان مشروطهخواه از نفوذ كلمه و رياست او استفاده نموده و وى و آخوند خراسانى را بميدان سياست كشانيده و آنها را بخصوص آخوند را در اين مقصد با خود همراه نمودند ، و آنها هم با تمام قوى حكم و فتوى بر لزوم آن در ايران صادر فرمودند چنان كه در جرائد و مجلات صادره در آن ايام فتاوى و احكام آنها بشرح نوشته شده . و در نجف آثار نافعه از او باز مانده ، مانند اينكه دو مدرسه در محله عماره بنا نهاد كه يكى بزرگتر از ديگرى و هر دو بنام وى معروف است . و تأليفاتى نيز از او بازمانده : اول كتاب « ذريعة الوداد » در منتخب « نجاة العباد » . دويم « حواشى بر بعضى از رسائل عمليه » . و اساتيد درس يا مشايخ روايت او چند نفراند : اول : ( خ ) مرحوم حاجى سيد اسد اللّه بيدآبادى كه در ( 1227 ص 836 ) گذشت . دويم . ( خ ) ملا زين العابدين گلپايگانى كه در ( 1218 ص 643 ) گذشت . سيم : ( س و خ ) برادر بزرگش حاجى ملا على كه در ( 1226 ص 827 ) گذشت . چهارم : ( خ ) ملا محمد تقى گلپايگانى كه در ( 1292 ) بيايد . پنجم : ( س ) حاج شيخ محمد حسن نجفى كه در ( 1268 ) بيايد . ششم : ( س ) حاجى شيخ مرتضى انصارى كه در ( 1214 ، ش 200 ) گذشت . و همچنين چندين نفر در نزد او درس خوانده يا از او روايت مىكنند . در « نقبا : 574 » فرمايد : معهد درس او از أبحاث معدودهاى بود كه جماعتى بسيار از خيار طلبه و افاضل علما در آن حاضر مىشدند ، چندانكه استقصاء آنها دشوار است .