ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
893
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
سال بوده ، و در « الذريعة 2 : 303 » و « اعيان الشيعة » وفاتش را در حدود 1240 نوشتهاند كه مىتوان بتكلف منطبق بر سال حقيقى وفات نمود . و در « تاريخ يزد : 391 » و « آينه دانشوران قم : 22 » نيز او را ترجمه نمودهاند ، و آنچه از مطالعه آنها برمىآيد كه اينجا نياوردهايم آنكه يكى از شاگردان او ميرزا سليمان طباطبائى نائينى يزدى بوده كه در ( 1252 ) بيايد ، و ديگر اينكه صاحب عنوان همتى عالى و سليقهئى نيكو داشته و ابنيهء خوشوضعى از خود بيادگار گذاشته از آن جمله مسجدى كه تاكنون در يزد بر جا ، و قبرش در بقعهئى مخصوص نزديك آن واقع شده ، انتهى . و اين ملا اسماعيل عقدائى يزدى غير از ملا اسماعيل و احد العين اصفهانى است كه در ( 1277 ) بيايد ، و ظاهرا اين ملا اسماعيل صاحب عنوان همان باشد كه او را در « قصص العلماء » در ضمن ترجمهء شريف العلماء ( ص 93 ) ترجمه نموده بخلاصهء اينكه وى شاگرد شريف العلماء و بسى فقير بوده ، انتهى . ليكن اين استظهار با مسجد ساختن او در يزد و وفاتش در اين سال فىالجمله منافات دارد ؛ زيراكه شاگردان شريف العلماء همه لااقل بعد از 1260 و عقبتر وفات كردهاند ، اگرچه امكان عقلى و عادى دارد كه شاگردى دهپانزده سال پيش از استادش وفات كند ، وانگهى تولد او در 1188 با تلمذهاش نزد شريف العلماء بىمناسبت نيست ، و اجمالا وفاتش در اين سال خالى از شبهتى نباشد ؛ و ديدى كه در « أعيان الشيعة » و « الذريعة » در حدود 1240 نوشتهاند ، و اين قول بقيد حدود اقرب به احتياط است . و ظاهرا وى همان باشد كه نيز در « روضات : 306 چاپ اول » در ضمن ترجمهء ميرزا سليمان يزدى ( 1252 ) ذكرى از او نموده ، و اينكه او و شيخ جعفر نجفى استادهاى ميرزا سليمان مذكور بودهاند ، انتهى . و شايد آنها دو نفر باشند ، به اين كه صاحب عنوان و آن كه در « روضات » است يكى باشند كه او شاگرد بحر العلوم و استاد ميرزا سليمان يزدى و هم طبقهء شيخ جعفر نجفى بوده و تولدش قبل از 1188 ؛ و آنكه در « قصص » است ديگرى و او شاگرد شريف العلماء بوده و در « تاريخ يزد » خلط شده باشد .