ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
838
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
و عصير عنبى و زبيبى و تمرى » كه نسخههاى اصل اين رساله و فقه استدلالى و مناسك حج هر سه در كتابخانه آقاى حاج سيد محمد على روضاتى موجود است . در « الكرام » با ملاحظه بعضى از مواضع ديگر نوشته كه چون وى براى زيارت بعتبات عاليات رفت و كمآبى و سختى مردمان آن خصوصا فقراء را ملاحظه نمود در مقام آن برآمد كه آب نهر هندى را - كه در سنه 1208 يحيى خان آصف الدوله وزير محمد شاه هندى براى نجف آورده و بعدا آن نهر مطموس شده ، و سپس صاحب « جواهر » اقدام در آن كار نموده و بسبب وقوع وفاتش ناتمام مانده بود - بنجف جارى نمايد . چون باصفهان رسيد چندين نفر مهندس و كارگر با اموال كثيره - كه عمدهء آن از وجه مال الوصايه سردار محمد اسماعيل خان وكيل الملك نورى ، چنان كه در « المآثر : 84 » نوشته ، بود - بنجف فرستاد تا آن كار را انجام داده و آب را بدان مكان مقدس جارى فرمود . و ميرزا محمد همدانى تاريخ آن را چنين سروده : مذ أسد اللّه الهمام السرى * سليل ساقى الناس من كوثر أجرى الى الغرى ماء مرى * قد أرخوه : جاء ماء الغرى 1288 و وجه صعوبت اين كار اين است كه بايد آب را از كوفه كه زمينش پستتر از نجف است بدانجا كه زمينش سست است آورد ، و برعكس ؛ ساير مواضع هرچه به محل مقصود نزديك مىشود آب تا آن محل دور تر مىشود و همى خرابى در قنات بهم مىرسد . و بالاخره وى در سنه 1290 از اصفهان به زيارت عتبات عاليات حركت كرد ، و چون بقصبه كرند رسيد در شب يك شنبه سلخ ماه جمادى الآخرهء اين سال - مطابق ( . . . ) سنبله ماه برجى - وفات كرد ، و نعش او را از آنجا بر سر دست تا نجف برده ، و در دالان در قبلهاى صحن مقدس به سمت راست آنكه وارد مىشود - برابر قبر شيخ انصارى - دفن كردند . و در سال ( 1304 ) چندين نفر از علماء كه در كرند وفات كردهاند ذكر مىشود . و زوجهء صاحب ترجمه يكى از دختران مرحوم حاج ملا على ميرزا خليلى بوده چنان كه در ( ص 828 ) گذشت ، و فرزندش از آن مخدره : مرحوم حاج سيد محمد باقر در ( 1333 ) بيايد . مرحوم حاج سيد اسد اللّه روايت مىكند از پدرش ، و از او حاج ميرزا حسين بن حاج ميرزا خليل ، چنان كه در « اجازهء آقا سيد حسن صدر براى حاجى ميرزا ابو الهدى » نوشته .