ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )

356

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )

آن شهر رخ داد در سنه 1265 بكربلاء رفت و هم آنجا بتدريس و تأليف پرداخت ، و در سنه 1267 كه وقعه آن جماعت خاتمت يافت باز بزنجان شتافت و بقضاء و افتاء و تدريس و تأليف اشتغال فرمود ، و در سنه 1284 مدرسه و مسجدى بزرگ مشتمل بر چهل ستون در آنجا بناء كرد ، و خود همى تا آخر عمر در آن به جماعت نماز مىخواند . و اينك أسامى تأليفات او به ترتيب حروف : اول كتاب « جوامع الاصول » سه جلد . دويم « حواشى و تعليقات متفرقه » . سوم « رساله‌ئى در اصول و فروع دين » بطور سؤال و جواب . چهارم رسالهء « سؤال و جواب » از طهارت تا ديات . پنجم « رساله‌ئى در صيد و ذبيحه » . ششم « رسالهء عمليه » از اصول و فروع تا صوم . هفتم « رساله‌ئى در متاجر » . هشتم « شرح تصريف » زنجانى . نهم « شرح عوامل ملا محسن » كه آن را بنام فرزند خود ملا حسن نوشته . دهم « شرح قصيدهء دعبل » . يازدهم كتاب « صبغ العقود » در صيغ عقود و ايقاعات كه در أعلى درجهء دقت و تفصيل و شامل مطالب نفيسه و تحقيقات عميقه است ، انجام تأليف آن شب يكشنبه 19 ج 2 سنه 1281 و آن را به خواهش حاجى سيد تقى برغانى در مدت هفت روز ( يا ده روز ) تأليف كرده ، و مرحوم حاج ميرزا محمد على قراچه‌داغى حاشيه‌ئى بر آن نوشته ، و ميرزا محسن حالى اردبيلى شرحى بر باب نكاح آن دارد ، چنان كه در « فهرست كتابخانه مباركه رضويه 5 : 589 و 595 » نوشته . دوازدهم « كتابى در تفسير قرآن عظيم » از سورهء مباركه يس ( ص ) تا آخر كتاب كريم ، دو جلد . سيزدهم « كتابى در مناسك حج » . چهاردهم كتاب « معدن الاسرار » در معارف و مواعظ پنج جلد . آغاز تأليف آن سنه 1249 در قزوين ، انجام جلد چهارم 12 صفر سنه 1265 . پانزدهم كتاب « نظام الفرائد » در شرح قواعد ، هفت جلد . شانزدهم كتاب « نواميس الاصول » دو جلد . هفدهم كتاب « وسيلة النجاة » . و آن جناب در روز شنبه هشتم ماه محرم الحرام سنه يك‌هزار دويست و نود مطابق ( . . . ) حوت ماه برجى وفات كرد ، و در زنجان بنص « الذريعة : 5 شماره مذكور » در بقعه‌ئى نزديك سيد ابراهيم ( ع ) دفن شد ، و چون چند روزى قبل از آن نيز مرحوم حاجى ملا هادى سبزوارى قدس سره در سبزوار وفات كرده بود ، ازاين‌جهت در « قصص العلماء » فرمايد كه : در اين سال كه هزار و دويست و نود است ، او و حاجى ملا هادى سبزوارى وفات كردند ، و در طهران يك روز براى هر دو تعزيه دارى كردند ، انتهى .