ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
413
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
آن نسخه به نظر نرسيده كه ببينيم او در نسب اين خانواده چه اختيار كرده است . و بههرحال ، در كتاب « تاريخ سياسى و اجتماعى » مذكور در ( ص 31 ) نسب فتحعلى خان قاجار را كه در مقدمه ( ص 15 س 4 ) ذكر كرديم با اندك تفاوتى در پس و پيش بودن بعضى از أسماء نوشته . و بعد از آن فرموده : نمىدانيم شاهقلى خان و مهدى خان و ولى خان و محمد قلىخانى كه در اين نسبنامه نام بردهاند چه مقامى داشتهاند ، و آيا حقيقت تاريخى داشتهاند يا نه . سپس در ( ص 32 ) آمدن فتحعلى خان را در نزد شاهطهماسب ثانى و قتل و مدفن او را بهطورىكه در ( ص 15 ) نوشتيم ذكر كرده ، و در ( ص 33 ) شروع بشرح أحوال محمد حسن خان نموده تا در ( ص 38 ) قتل او را نوشته ، و در ( ص 39 ) فرزندان او را كه نه پسر و دو دختر بودهاند بنام آورده ، و از آن جمله اين آقا محمد خان صاحب عنوان را ، و در ( ص 42 ) شروع بأحوال او نموده ، و خلاصه آنچه او در صفحات مختلفهء اين كتاب و ديگران هم در كتب ديگر نوشتهاند و منظور ما از آوردن آن در اينجا است آنكه : وى بهطورىكه در ( ج 1 ص 6 ) گذشت ، بعد از وفات كريم خان زند از شيراز به طهران آمد و بداعيه سلطنت برخاست ، و وقايع مربوطهء بوى در كتب بسيارى بتفصيل و اختصار نوشته ، و همين اندازه ما اينجا گوئيم كه وى از مشاهير سلاطين جهان بوده ، و در روز يكشنبه بيست و هفتم ماه محرم الحرام سنه هزار و صد و پنجاه و پنج مطابق ( . . . ) حمل ماه برجى سنه 1121 شمسى متولد شده و مورخين قاجاريه آغاز سلطنت او را از همان روز وفات كريم خان كه 13 صفر سنه 1193 بوده گرفتهاند ، و سالها جهانگيرى و كشورگشائى نموده و با پادشاهان زمان خود كشمكشها داشته ، تا آخر پس از مدت پنجاه و شش سال و ده ماه قمرى و بيست و چهار روز عمر در نزديكى طلوع صبح شب شنبه بيست و يكم ماه ذى الحجة الحرام اين سال مطابق ( . . . ) جوزا ماه برجى در شهر شوشى ارمنستان بقتل رسيده و نعشش را بنجف اشرف نقل و آنجا بفاصلهء هفت ذرع از ضريح مبارك بجانب قفاء دفن كردند ، و قتل او در اين شب و اين ماه و سال نص تواريخ قاجاريه و مخصوصا « منتظم ناصرى » كه وقايع را سالبهسال با تجديد عنوان هر سالى نوشته مىباشد ، ليكن در « ناسخ التواريخ » جلد قاجاريه و « تاريخ اجتماعى و سياسى ايران » قتل او را در همين شب از هفته و ماه از سال 1212 نوشتهاند .