ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )

مقدمه 50

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )

15 - صدر خاصه : و 16 - صدر عامه و 17 - صدر الممالك : در ضمن صدارت گذشت . 18 - قاپوچىباشى خلوت يا ديوان : چندين نفر در خلوت ، و چندين نفر ديگر در ديوان ، سمت قاپوچىگرى داشته ، و رئيس فرقه اول را قاپوچىباشى خلوت ، و رئيس فرقهء ديگر را قاپوچىباشى ديوان مىگفته‌اند . 19 - قاضى : در « تذكره : 3 » فرمايد : قاضى اصفهان به غير از جمعه در خانهء خود بتشخيص دعاوى شرعيه مردم موافق قانون شريعت غرا و ملت بيضا مير سيد ، و ضبط مال غايب و يتيم را بعد از زمان شيخ جعفر قاضى بهركس قاضى اصفهان مىشد رجوع مىنمودند انتهى . 20 - قاضى عسكر : در « تذكره الملوك : 3 » فرمايد : قاضى عسكر ، در كشيك‌خانه ديوان بيگان به حكم شرعى عساكر منصوره مىرسيده ، و بعد از آنكه صدر در اصفهان تعيين ، و مقرر شد كه ديوان‌بيگى در حضور صدر بمرافعهء شرعيهء عباد اللّه رسد ، آمدن قاضى عسكر به كشيك‌خانهء ديوان‌بيگى متروك گرديد ، و شغل قاضى عسكر در أواخر زمان سلاطين صفويه ؛ منحصر به آن شد كه عساكر نصرت مآثر ؛ سواد ارقام تنخواه مواجب خود را كه بممالك محروسه مىفرستادند ، به مهر قاضى عسكر مىرسانيدند ، و مادام كه سواد أرقام تنخواه مواجب قشون به مهر قاضى عسكر نمىرسيد ؛ بيگلربيگيان و حكام ولايات ؛ سواد مزبور را اعتبار و اعتماد ننموده تنخواه نمىدادند . 21 - قورچىباشى : مشار اليه ؛ عمده‌ترين أمراء دولت ، و تيول ، و همه‌ساله و تنخواه قاطبه قورچيان بعد از تصديق قورچىباشى برقم وزير اعلى رسيده و پرداخت مىگردد . 22 - قوللر آقاسى : يعنى سركردهء غلامان شاهى ، چه قول در تركى بمعنى غلام و قوللر جمع آن است ، و صاحب منصب ايشان قوللر آقاسى است . بعد از عاليجاه قورچىباشى ؛ وى عمده‌ترين امراء و اركان دولت است ، و تيول و مواجب همه‌ساله و إنعام قاطبه غلامان ؛ بعد از تجويز او برقم وزير ديوان اعلى مىرسيده ، و او از امراء جانقى است . 23 - مجلس‌نويس : جواب نامه‌هائى كه از پادشاهان بپادشاه ايران نوشته مىشده بايد واقعه‌نويس انشاء نموده ، و مجلس‌نويس بنويسد . 24 - مستوفى الممالك : مشار اليه از جمله امراء عظام ، و شغل و عمل وى