بيرون آمدم از اصلاب طاهره به ارجام طاهره و شيخ جلال الدّين سيوطى ( رح ) درين باب تصنيف كرده‌اند و حاش اللّه كه اين نور پاك را در جاى ظلمانى پليد بنهد و در عرصات تعذيب و تحقير آبا و اجداد او را مخذول گرداند - شيخ عبد الحق محدّث دهلوى بر مشكاة شريف « الف » . بدانكه سام از انبيا مرسل است و به واسطهء كمال عقل و صلابت راى و كثرت دانش و فراست تمام و صلاحيت نفس و نجابت ذات وليعهد و خليفهء پدر گشت و محرميت اسرار نبوت و غوامض رسالتش ميسّر شد و حضرت نوح عليه الصّلاة و السّلام سائر اولاد را بمتابعت او وصيت فرموده و معمورهء عالم و وسط اقاليم را كه بهتر مواضع ربع مسكون است . بوى مخصوص گردانيده و از حضرت جل و علا مسألت نمود تا اكثر انبيا و اولياء و حكما و سلاطين « 12 » و امرأ و طوائف صلحا و سعدا از نسل او باشند تا در تواريخ مذكور است كه اهل يمن و شام و عراق و فارس و كرمان و آذربايجان و ماوراءالنّهر و خراسان هم از اولاد سام‌اند « 13 » و مادر او عمو را

--> ( الف ) - يعنى اشعة اللّمعات شرح مشكاة . ( 12 ) مؤرخ ابن خلدون رقمطراز است كه ارفخشد بن سام همين بزرگ است كه علاوه بر انبيا و رسولان عليهم السّلام سلطنت و حكومت هم نسلا بعد نسل در نسل او بوده است - ( تاريخ ابن خلدون ج 1 - 2 ص 33 ) . ( 13 ) درباره وطن اصلى آل سام اختلاف آراء در ميان محققين بوده است ، بقول مؤرخ طبرى سام ابو العرب و يافث ابو الروم و حام ابو الحبش و الزنجه بود تاريخ ابن خلدون ج 1 ص 32 ) مورخ ابن خلدون بروايت اين مسيب و وهب بن منبه مىگويد كه سام ابو العرب و الفارس و الروم و يافث ابو الترك و الصقالبة و ياجوج و ماجوج و حام ابو القبط و السودان و البربر ( ايضا ) و همين قول مطابق متن نسخه زير تحقيق است ولى يكى از مستشرقين و ان كريمر محقق آلمانى مىگويد كه وطن اصلى سامانيان بابل بود نيز كوبدى با اختلاف اندك هم‌نواى كريمر است ، مىگويد كه وطن اول سامانيان در جنوب و جنوب مشرق بحر قزوين بوده و بعد از آن به سرزمين بابل هجرت كرده بودند ( تاريخ عرب قبل از اسلام مؤلفه جواد على طبع بيروت 1968 ه ج 1 ص 229 ) - فلبى يمن را وطن اصلى سامانيان قرار داده است ( The background of Islam by Phliby Alcxdaria 1949 ) ولى نولديكى محقق كبير و مستشرق معروف بعد از تغليظ آراى ديگر مىنويسد كه ما به‌هرحال تسليم مىكنيم كه اين نظريه كه عرب مسكن اول آل سام بوده است از روى هيچ معنى غير معقول نيست - ( انسائيكلوپيديا بر تانيكا طبع يازدهم ) و ما پس از مطالعه همه آراى مختلفه قول نولد يكى را راجح مىدانيم زيراكه سواى عرب هيچ قومى از قديم الايّام ادعى نكرده كه ملك ايشان وطن اصلى و مسكن اول امم ساميه است و عرب بطور عمومى خود را سامى النّسل مىگويند مورخ ابن قتيبه ( متوفى 276 ه ) رقمطراز است « و امّا سام بن نوح فسكن وسط الارض الحرم و ما حوله اليمن الى حضرموت الى عمان البحرين و سيرين و بار و الدّو و الدّهناء » ( كتاب المعارف مؤلفه ابن قتيبه طبع مصر ص 40 ) يعقوبى نوشته است فجعل لسام وسط الارض و الحرم و ما حوله و اليمن و حضرموت الى عمان ، الى البحرين الى عالج و يبرين و بار و الدوّ و الدّهناء » تاريخ يعقوبى طبع دار صادر بيروت ، سال طباعت ندارد ، ج 1 ، ص 15 ) .