( كتاب النكت . كتاب الجزء . كتاب المعانى على معمر . كتاب الطفرة . كتاب المكامنة . كتاب ) ( المداخله . كتاب فى العالم الكبير . كتاب العالم الصغير . كتاب الحدث . كتاب الانسان . كتاب ) ( المنطق . كتاب الحركات . كتاب الجواهر و الاعراض . كتاب العروس . كتاب الارزاق . كتاب ) ( حركات اهل الجنة . كتاب خلق الشىء . كتاب الصفات . كتاب فى القرآن ما هو . كتاب الافاعيل . ) ( كتاب الرد على المرجئة ) . ( دمشقى ) ( قاسم بن خليل ، در طبقهء جعفر بن مبشر ، و اين كتابها از اوست : كتاب امامة ابى بكر ) ( كتاب التوحيد . كتاب تفسير القرآن . كتاب الوعيد . كتاب العدل فى اصناف المعتزلة . ) ( كتاب المخلوق ) . ( عيسى بن صبيح مردار ) ( ابو موسى عيسى بن صبيح مردار ، از بزرگان و برجستگان معتزله است . و از بشر بن ) ( معتمر آموخت ، و او كسى است كه در بغداد اعتزال را آشكار ساخته ، و اين مذهب را انتشار ) ( داد . صلحى گويد : عيسى در سال دويست و بيست و شش وفات يافت . و خياط نيز همين ) ( را ذكر نموده ، و گويد كه او هروقت يكى از اصحابش را ملاقات مىكرد ، به او مىگفت ، ) ( ميان ما صداقت و دوستى در نخستين برخورد پيدا نشده بلكه وقتى پيدا شد كه هر دو بر آن ) ( اتفاق داشتيم . ابو محمد يزيدى در اين اشعارى كه بمأمون خطاب كرده اشارهء بعيسى بن ) ( صبيح دارد ) . ( يا ايها الملك الموحّد ربّه * قاضيك بشر بن الوليد حمار ) « 1 » ( ينفى شهادة من يدين بما به * نطق الكتاب و جاءت الآثار ) « 2 » ( و يعد عدلا من يقول الله * شبح يحيط بجسمه الاقطار ) « 3 » ( عند المريسى اليقين بربّه * لو لم يشب توحيده اجبار ) « 4 »

--> ( 1 ) اى پادشاهى كه خدايت را يگانه مىدانى . قاضى تو بشر بن وليد خر است . ( 2 ) شهادت كسى را كه بمنطوق كتاب و اخبار ايمان دارد رد نمايد . ( 3 ) و كسى را عادل شمرد كه گويد خداى من كالبدى است كه كرانه‌هاى دنيا بر جسم او احاطه دارند . ( 4 ) و نزد مريسى اگر خلط نكند توحيد خدا از روى اجبار است .