جيهانى ابو عبد اللّه احمد بن محمد بن نصر ( جيهانى ، كاتب ) ، وزير حكمران خراسان . و اين كتابها از اوست : كتاب المسالك و الممالك . كتاب آئين . مقالات كتب العهود للخلفاء و الامراء . كتاب الزيادات فى كتاب الناسى فى المقالات « 1 » . كتاب رسائل . ابو زيد بلخى نامش احمد بن سهل ، و از فاضلان در علوم قديم و جديد بود ، و در تصنيفات و تأليفات رويه فلاسفه را داشت . ولى چون برويه ادباء شباهت و نزديكى بيشترى داشت ما بذكر او در اينجا پرداختيم . از ابو زيد حكايت كرده‌اند كه مىگفت : حسين بن على مروروذى « 2 » كه برادرى صعلوك داشت « 3 » ، هميشه براى من مقدار معينى جايزه و صله مىفرستاد ، و همين‌كه كتاب بحث در كيفيت تاويلات را تأليف كردم همه آنها را قطع كرد . و ابو على جيهانى وزير نصر بن احمد ، جايزه‌هايى به من ارزانى مىداشت و همين‌كه كتاب القرابين و الذبائح را تأليف كردم ، مرا از آن محروم داشت . و حسين از قرمطيان « 4 » و جيهانى از ثنويه بود . ابو زيد متهم بالحاد شد ، و از بلخى حكايت كنند كه گفته است ، اين شخص - يعنى ابو زيد مظلوم است . او موحد بوده و من بيش از ديگران او را مىشناسم ، ما با هم بزرگ شديم و او در منطق دستى پيدا كرد چون ما منطق را با هم خوانديم و خدا را شكر كه ملحد نشديم . تأليفات ابو زيد : كتاب شرائع الاديان . كتاب اقسام العلوم « 5 » . كتاب اختيارات السير كتاب كمال الدّين ( هو الابانة عن اعمال الدّين ) . كتاب السياسة الكبير . كتاب السياسة الصغير كتاب فضل صناعة الكتابة . كتاب مصالح الابدان و الانفس . كتاب اسماء اللّه عز و جل و صفاته . كتاب صناعة الشعر . كتاب فضيلة علم الاخبار . كتاب الاسماء و الكنى و الالقاب . كتاب اسامى - الاشياء . كتاب النحو و التصريف . كتاب الصورة و المصور . كتاب رسالته فى حدود الفلسفة . كتاب ما يصح من احكام النجوم . كتاب الرد على عبدة الاصنام . كتاب فضيلة علوم الرياضيات .

--> ( 1 ) ف ( كتاب الزيادات فى كتاب آئين فى المقالات ) . ( 2 ) رجوع شود بصفحهء 90 همين كتاب . ( 3 ) جب ( و هو اخو صعلوك ) ف ( و اخوه صلعوك ) و ممكن است مراد بمعنا يعنى ( درويش ) باشد . ( 4 ) رجوع شود باسماعيليه در فن پنجم از مقالهء پنجم همين كتاب . ( 5 ) ف ( المعلوم ) .